İstanbul Sanayi Odası (İSO), haziran ayında açıkladığı 2025 yılı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500)” araştırmasının akabinde, İSO 500’e nazaran nispeten daha küçük ve orta ölçekli kuruluşları kapsayan “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO İkinci 500)” araştırmasının 2025 sonuçlarını da bugün kamuoyu ile paylaştı.
Listenin tepesinde Teksan Jeneratör yer alırken, Norm Salihli Vida ikinci, Biska Tekstil ise üçüncü sırada yer aldı.
İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) araştırmaya yönelik değerlendirmesi özetle şöyle:
"İSO İkinci 500 araştırması, her yıl olduğu üzere bu yıl da kelam konusu kuruluşların kârşı kârşıya kaldığı ekonomik ve finansal şartların yanı sıra ihracat, AR-GE ve teknoloji faaliyetleri açısından performanslarına ait kıymetli sonuçlar ortaya koydu.
Hiç kuşkusuz bu sonuçları değerlendirirken dezenflasyon süreci ve şiddetli global şartların sanayi kuruluşlarımıza tesirlerini de göz önünde bulundurmak gerekiyor.
Zira 2025, sanayi firmalarının artan finansman maliyetleri, zayıflayan iç talep, kur ve maliyet istikrarı, yatırım iştahındaki yavaşlama ve rekabet gücünü müdafaa muhtaçlığı arasında şiddetli bir istikrar kurmaya çalıştıkları bir yıl olarak tarihe geçti.
İSO İkinci 500’ün sıralama kriteri olan üretimden satışlar, 2024 yılında 1 trilyon 393 milyar lira iken 2025’te yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi. Kelam konusu artış; 2020 sonrasındaki en düşük oran olarak dikkat çekti.
Buna kârşılık 2025’te yüzde 25,4 olan yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yİ-ÜFE) ile arındırıldığında; üretimden satışların gerçek olarak binde 2 ile çok sonlu bir artış kaydettiği görülüyor.
Böylece 2022’de yüzde 10,4; 2023’te yüzde 5,2 ve 2024’te binde 1 olan üretimden satışlardaki gerçek düşüş eğilimi, İSO 500’de olduğu üzere İSO ikinci 500’de de üç yılın akabinde çok ölçülü seviyede de olsa artışa dönmüş bulunuyor.
İSO İkinci 500’ün en büyük üç şirketi
Üretimden satışlar baz alınarak yapılan 2025 yılı İSO İkinci 500 sıralamasına nazaran Teksan Jeneratör 5 milyar 317 milyon TL ile birinci sırayı aldı. Onu 5 milyar 308 milyon TL ile Norm Salihli Vida ve Cıvata takip ederken, Biska Tekstil 5 milyar 306 milyon TL ile üçüncü oldu.
2025 yılı İSO İkinci 500 sıralamasına üretimden satışları 5 milyar 317 milyon TL ile 2 milyar 220 milyon TL arasında kalan şirketler girebildi. İSO İkinci 500’ün 2024 yılı listesinde yer alan şirketlerin üretimden satışları 4 milyar 186 milyon TL ile 1 milyar 821 milyon TL bandında gerçekleşmişti.
2025 yılında 69 yeni kuruluş İSO İkinci 500 sıralamasında yer alma başarısı gösterdi. 26 kuruluş, 2024 araştırmasında İSO 500’de iken 2025’te İSO İkinci 500’e geriledi. 405 kuruluş ise son iki yılda da İSO İkinci 500 sıralamasında yer aldı.
Kârlılık son 10 yılın epey altında
2024’ten 2025’e İSO İkinci 500’ün faaliyet kârı yüzde 35,4 oranında artarak 118 milyar liradan 160 milyar liraya yükseldi. Buna paralel olarak faaliyet kârlılığı oranı da yüzde 7,3’ten yüzde 7,7’ye çıktı. Tekrar de kelam konusu oran, son 10 yıl ortalaması olan yüzde 10,9’un hayli altında kaldı.
Aynı devirde İSO İkinci 500’ün vergi öncesi kâr ve ziyan toplamı yüzde 34 artışla 34 milyar liradan 46 milyar liraya çıktı. Vergi öncesi periyot kârlılığı yüzde 2,1’den yüzde 2,2’ye çok sonlu bir artış gösterirken, bu oran da 2015-2024 ortalaması olan yüzde 6,6’ya nazaran çok daha düşük gerçekleşti.
Bir öteki değerli kârlılık göstergesi olan faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr/zarar toplamı ise yüzde 28,8’lik artışla 205 milyar liradan 264 milyar liraya yükseldi. Buna kârşılık FAVÖK kârlılığı oranı 0,1 puan artışla yüzde 12,7’den yüzde 12,8’e yatay seyretti. Kelam konusu oran da son 10 yıl ortalaması olan yüzde 14’ün altında seyretti.
2025’te kârlardaki güçlü nominal artışlara karşın İSO 500’de olduğu üzere İSO İkinci 500’de de ziyan eden kuruluş sayısı yüksek kalmaya devam etti.
İSO İkinci 500’de vergi öncesi devir kârı/zararı büyüklüğüne nazaran; 2024’te 159 ile rekor düzeyine ulaşan ziyan eden kuruluş sayısı, 2025’te ölçülü bir düşüşle 155’e geriledi. Lakin yeniden de bu sayı, 2008 global kriz yılından bu yana ikinci en yüksek kıymet olarak dikkat çekti.
Diğer taraftan, operasyonel kârlılığı gösteren faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr/zarar büyüklüğünde ise ziyan eden firma sayısı 3 adet azalarak 27’ye indi. Fakat bu sayı da 2013 sonrasındaki periyodun en yüksek ikinci düzeyinde gerçekleşti.
İSO İkinci 500’de kârlılığın üretim faaliyeti dışı gelir ve masraflardan nasıl etkilendiğini yansıtan bu tablo incelendiğinde; 2023 ve 2024’ün akabinde 2025 yılında da net kambiyo ziyanının oluştuğu görüldü.
Net kambiyo ziyanı geçen yıla nazaran 4 kat artarak 26 milyar TL’ye yükselirken, kambiyo ziyanı dışındaki öteki faaliyetlerden elde edilen net kâr 55 milyar TL seviyesine çıktı.
Sonuçta 28 milyar TL’lik üretim faaliyeti dışı net gelir elde edilirken, bu sayının net satışlara oranı da yüzde 0,9’dan yüzde 1,4’e yükseldi.
Üretim faaliyeti dışı gelir ve masraflar içerisinde faiz, temettü, iştirak gelirleri, menkul değer ve duran varlık satışları, kurul vb. üzere birçok kalem yer alıyor.
Finansman masrafları en belirleyici faktör
Finansman sarfiyatları geçmiş yıllarda olduğu üzere 2025’te de hem İSO 500’de hem de İSO İkinci 500’de sanayi kuruluşlarının kârlılıklarında temel belirleyicilerden biri olmayı sürdürdü.
İSO İkinci 500’ün finansman sarfiyatları yüzde 45,2 oranında artarak 138 milyar TL’ye yükseldi. Tıpkı yılda faaliyet kârı ise yüzde 35,4 artışla 160 milyar TL’ye yaklaştı. Böylelikle finansman masraflarının faaliyet kârına oranı 5,8 puan daha artarak yüzde 86,7’ye yükseldi.
Bu oranın 2015-2024 ortalamasının yüzde 47,3 olduğu düşünüldüğünde, yıllardan beri daima işaret edildiği üzere endüstriciler ana faaliyetlerinden elde ettiği kârın çok büyük bir kısmını finansman masraflarına ayırma gerçeğinden uzaklaşamadı.
Bilindiği üzere, yaklaşık 20 yıl aradan sonra uygulanan enflasyon muhasebesi sebebiyle 2023 yılında özkaynaklar ve etkinler başta olmak üzere bilanço göstergeleri kıymetli artışlar kaydederken, 2024 yılında bu tesir çok daha hudutlu gerçekleşmişti.
2025’te ise kârlılığın düşük seyrini müdafaası ve enflasyon muhasebesinin uygulanmamasının da tesiriyle özkaynaklardaki artışın sonlu kaldığı görülüyor.
Verilere bakıldığında; İSO İkinci 500’de etkin tarafta dönen varlıklar yüzde 36,8; duran varlıklar yüzde 22,6 oranında büyüdü. Böylelikle etkin toplamındaki artış yüzde 29,9 olarak gerçekleşti.
Pasif tarafta ise özkaynaklar yüzde 13,3 ile hudutlu bir artış gösterirken, toplam borçlardaki artış yüzde 50,2 ile çok daha yüksek seyretti.
İSO İkinci 500 borç ve özkaynakların dağılımı açısından da çarpıcı bilgiler sunuyor.
Hatırlatmak gerekirse, 2023’te uygulanan enflasyon düzeltmesi, İSO İkinci 500’ün kaynak yapısını temel prestijiyle özkaynaklar üzerinden etkilemiş ve kaynak dağılımını güzelleştirici rol oynamıştı. 2024’te de özkaynakların hissesi hafif bir artış göstermişti.
2025’te ise durum aksine dönmüş ve borçların etkinler içindeki hissesi 7 puanlık artışla yüzde 51,8’e yükselirken, özkaynakların hissesi yüzde 48,2’ye gerilemiş bulunuyor.
Zayıf seyreden kârlılık performansı özkaynak artışını sınırlarken, süratli borçlanma eğiliminin sürmesi sebebiyle kaynak yapısı tekrar hafif borç yüklü hale gelmiş gözüküyor.
İhracat içindeki hissesi yüzde 6'ya geriledi
Zorlu global talep şartlarına karşın Türkiye’nin ihracatı 2025 yılında yüzde 4,4 artışla 273,2 milyar dolara yükselmiş; sanayi malları ihracatı ise yüzde 4,5 artarak 263,4 milyar dolara ulaşmıştı.
2025 yılında İSO 500’ün ihracatı yüzde 8,4 artışla 104,7 milyar dolara çıkârken, İSO İkinci 500’ün ihracatı yüzde 0,3 düşüş gösterdi ve 15,9 milyar dolar bandını aşamadı. Bu durum, İSO İkinci 500’ün yoğunlaşan global rekabet ortamında pazar hissesini korumakta ve genişletmekte zorlandığına işaret etti.
Bu gelişmeler sonucunda İSO İkinci 500’ün Türkiye sanayi ihracatı içindeki hissesi 2025 yılında 0,3 puan azalarak yüzde 6’ya geriledi.
2025 yılında uygulanan dezenflasyon siyasetleri ve dış pazarlardaki sakinlik satış gelirleri üzerinde baskı yaratırken, yüksek faiz oranları ve artan finansman yükleri, kârlılık göstergelerini sınırlamaya devam etti.
Buna kârşılık, şirketlerin maliyet idaresinde sağladığı nispî muvaffakiyet, kârlılığın ölçülü seviyede de olsa korunmasında tesirli oldu.
İSO 500’e benzeri biçimde İSO İkinci 500’de de sanayi kuruluşlarının kârları, 2024 yılındaki sert düşüşlerin akabinde 2025’te güçlü nominal artışlar kaydetti.
Ancak bu güzelleşmede, 2024 yılı kârlılık büyüklüklerinin epey düşük düzeylerde gerçekleşmesinin yarattığı baz tesiri belirleyici oldu. Bununla birlikte, 2025 yılında tüm kârlılık rasyoları 2015-2024 ortalamasının altında kaldı.
Vargı Ekonomi Haberleri
