İRFAN DONAT
ABD Tarım Bakanlığı (USDA) Dış Tarım Servisi’nin (FAS) Ankara ofisi tarafından hazırlanan "Perakende Gıda Sektörü Yıllığı: Türkiye” başlıklı rapor perakende bölümünün röntgenini çekiyor.
Türkiye’de ekonomik zorluklar ve satın alma gücü kaybı devam etmesine karşın perakende besin pazarında büyümenin sürdüğüne dikkat çekilen raporda, "Ancak büyümenin yönünü indirim marketleri, özel markalı eserler, küçük formatlı mağazalar ve giderek artan ölçüde çevrim içi satışlar belirliyor. Türkiye’de satılan besinlerin büyük kısmı yerli üretimden karşılanırken, ithal tüketici odaklı tarım ve besin eserlerinin toplam market satışlarındaki hissesi sırf yüzde 7-8 düzeyinde bulunuyor" sözlerine yer veriliyor.
Türkiye’de perakende besin pazarı 120 milyar dolara ulaştı
Rapora nazaran, Türkiye’de 2025 yılı toplam perakende satışları, vergiler hariç yaklaşık 224 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bunun yaklaşık 120,2 milyar dolarlık kısmı besin perakendesinden oluştu.
2025 yılı besin perakende satışlarının dağılımı şöyle:
Söz konusu sayılar, Türkiye’de indirim marketlerinin tek başına toplam besin perakende satışlarının yaklaşık üçte birine ulaştığını gösteriyor. Rapordaki datalara nazaran, indirim marketlerinin hissesi yüzde 32,2, süpermarketlerin hissesi yüzde 28,7, klâsik perakendenin hissesi yüzde 32, e-ticaretin hissesi ise yüzde 2,1 seviyesinde.
Raporda Türkiye genelinde zincir ve bağımsız mağazalarla birlikte yaklaşık 370 bin besin perakende satış noktası bulunduğu belirtiliyor. Beşten fazla mağazası olan zincir sayısı ise 200’ün üzerinde.
Klâsik perakendeden organize zincirlere geçiş
Türkiye’de besin alışverişinin son on yılda süratle organize perakendeye kaydığına dikkat çekilen rapora nazaran, modern/organize perakendenin hissesi 2014’te yüzde 41,8 iken 2025’te yüzde 67,3’e yükseldi.
Geleneksel perakendenin hissesi ise tıpkı periyotta yüzde 58,2’den yüzde 32,7’ye geriledi.
Söz konusu dönüşüm, bakkal ve semt pazarlarının tartısının giderek azaldığını ortaya koyarken, rapor, bakkalların, açık pazarların, kasapların, manavların, kuruyemişçilerin ve fırınların hâlâ Türkiye’de besin alışverişinin değerli bir kesimi olduğunun da altını çiziyor. Fakat buna rağmen büyüme ve yeni mağaza yatırımları yüklü olarak ulusal zincirlerden geliyor.
Türkiye’de organize perakende üç ana kümeye ayrılıyor
Raporda organize perakende bölümü "Ulusal indirim ve süpermarket zincirleri", "Bir yahut birkaç kentte faaliyet gösteren bölgesel zincirler" ve "Uluslararası sermayeli zincirler" olmak üzere üç kategoride ele alnıyor.
Raporun dikkat alımlı tespitlerinden birisi de 2026 prestijiyle Türkiye’de memleketler arası sermaye denetiminde sadece Metro Grossmarket ve bonVeno’nun kalmış olması. Her iki zincir de Alman Metro Grubu’na ilişkin.
"Yüksek enflasyon, indirim marketlerini ve özel markalı eserleri büyütüyor"
Rapora nazaran, 2025 yılında besin perakendesinde en düzgün performansı indirim marketleri gösterdi. Bunun temel sebebi olarak yüksek enflasyon, çalışan kesitin satın alma gücündeki kronik kayıp, fiyat hassaslığının artması ve daha ucuz özel markalı eserlere yönelim gösteriliyor.
Raporda enflasyonun 2018’den bu yana Türkiye iktisadının esas meselelerinden biri olduğu belirtilirken, tüketici enflasyonunun Ekim 2022’de yüzde 86 ile tepe yaptığı, 2025 sonunda yüzde 31’e gerilediği hatırlatılıyor.
Gıda ve alkolsüz içecek enflasyonunun 2025 sonunda yüzde 28, Mayıs 2026 prestijiyle yüzde 35 olduğu aktarılırken, rapora nazaran yüksek enflasyon bilhassa alt ve alt-orta gelir kümelerinin hayat standardını aşındırdı. Bu ortamda tüketici, daha küçük paketlere, kampanyalara, indirim marketlerine ve marketlerin kendi markalarına yöneldi.
Raporda özel markalı eserlerin zincirlerin iş modelindeki yükü da paylaşıldı. Rapora nazaran, BİM’de eserlerin yaklaşık yüzde 80’i özel markalı. Şok marketlerde özel markalı eser oranı yaklaşık yüzde 35 ve raflardaki öteki eserlerin kıymetli bir kısmını, aynı grubun bünyesindeki Yıldız Holding markaları oluşturuyor.
Rapor, indirim zincirlerinin düşük fiyatın yanı sıra tüketicinin mahalleye yakın mağazadan alışveriş yapma eğilimine de yanıt verdiğini belirtiyor.
Birinci 10 zincir bir yılda 3 binden fazla yeni mağaza açtı
Raporda, Türkiye'de faaliyet gösteren birinci 10 zincir marketin bir yılda 3 binden fazla yeni mağaza açtığına dikkat çekiliyor.
Rapordaki mağaza sayılarına nazaran birinci 10 besin perakende zincirinin toplam mağaza sayısı 2024’te 48 bin 861 iken 2025’te 51 bin 916 oldu. Böylelikle mevcut şube sayısına sırf bir yılda 3 bin 55 yeni mağaza eklendi. Bu, yaklaşık yüzde 6,3’lük bir artış manasına geliyor.
Rapora nazaran, zincir markatlerin toplam şube sayısı ve kelam konusu 3 bin 55 yeni şubenin dağılımı şöyle: BİM 14.576 (993), A101 13.550 (392) Şok 11.797 (332), Migros 3.895 (326), Seç 3.748 (904), Ekomini 2.346 (41), Hakmar 812 (12), CarrefourSA 705 (14), File 329 (42) Onur 158 (-1)
Rapora nazaran, 2025’te en fazla mağaza açan zincirler BİM, Seç, A101, Şok ve Migros oldu. Seç’in bir yılda 904 yeni satış noktası eklemesi, küçük ve mahalle tipi mağaza formatlarının büyüme suratını gösteriyor. Raporda yer alan taban notta, kelam konusu listeye, 2 binden fazla mağazası bulunan Tarım Kredi Kooperatif Marketleri dâhil edilmediği bilgisi paylaşılıyor. Dahil edilmesi halinde zincir mağaza sayısı sıralamasında Tarım Kredi Market yaklaşık altıncı sırada yer alacaktı.
Raporda, 2020 yılında besin enflasyonunu denetim etmeye yönelik bir araç olarak büyütülen Tarım Kredi Kooperatif Marketlerine ayrıyeten değiniliyor. Rapora nazaran, Tarım Kredi Market 2025 sonunda 2 binden fazla mağazaya ulaştı. Tüm illerde faaliyet gösteren kelam konusu zincir, bilhassa alt ve orta gelirli mahallelerde büyüdü ve Kasım 2025’te “Koop Market” ismini aldı.
Satışta BİM açık ara başkan
Raporda yer alan 2025 satış ve pazar hissesi tablosunda BİM birinci sırada bulunuyor. BİM, 21,7 milyar dolar satış ile yüzde 18,4 hisseye sahip. Akabinde 10,8 milyar dolarlık satış ve yüzde 9,2 hisse ile Migros geliyor. A101 9,1 milyar dolarlık satış ve yüzde 7,8 hisse ile üçüncü sırada bulunuyor. Listenin geri kalanı ise şöyle: Şok 7,6 milyar dolar (%6,0 ), CarrefourSA 2,1 milyar dolar (%1,8 ), Seç 1,1 milyar dolar (%1,0), Ekomini 583 milyon dolar (%0,5), File 567 milyon dolar (%0,5), Hakmar 557 milyon dolar (%0,5) ve Macrocenter 368 milyon dolar (%0,3).
Söz konusu bilgiler, birinci dört büyük zincirin toplam hissesinin yüzde 41,4 ve satışlarının ise yaklaşık 49,3 milyar dolar düzeyinde olduğunu gösteriyor. Birinci 10 zincirin toplam satışı ise 54,6 milyar dolar olarak görülüyor.
Rapora nazaran BİM’in satışları, ikinci sıradaki Migros’un yaklaşık iki katına ulaşıyor. Lakin Migros’un BİM, A101 ve Şok’tan farklı olarak M-Jet’ten 5M’e ve Macrocenter’a kadar farklı gelir kümelerine ve alışveriş biçimlerine hitap eden çok formatlı bir yapısı bulunuyor.
Akaryakıt istasyonu marketleri de büyüyor
Rapora nazaran, akaryakıt istasyonlarındaki marketlerin toplam sayısı 2024’te 4 bin 922 iken 2025’te 5 bin 280’e yükseldi. Burada da esas zincirler şöyle sıralanıyor: Petrol Ofisi (1.952 mağaza), Opet (1.358 mağaza), Shell (1.272 mağaza), Total (427 mağaza), BP (271 mağaza).
Raporda, son bir yılda 358 yeni istasyon marketinin açıldığı ve en süratli büyümenin 257 yeni satış noktasıyla Shell’de gerçekleştiği kaydediliyor. BP’nin mağaza sayısının ise 23 azaldığı kaydediliyor.
Online besin satışları büyüyor lakin toplam içindeki hissesi hudutlu
Pandemi sonrasında Türkiye’de çevrim içi market alışverişinin yaygınlaşmasının hızlandığı kaydedilen raporda, online besin satışlarının toplam içindeki hissesinin 2019’da yüzde 1,2 iken 2025’te yüzde 2,1'e yükseldiği belirliyor. 2025 yılında çevrim içi besin satışlarının ekonomik büyüklüğü ise yaklaşık 2,49 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
Rapor, büyümenin bilhassa İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa üzere büyük kentlerde başladığını, daha sonra küçük kentlere de yayıldığını belirtiyor. Türk tüketicisinin fizikî mağazadan alışveriş alışkanlığı güçlü olsa da online siparişe duyulan itimat ve alışkanlık arttıkça bu kanalın hissesinin yükselmesi bekleniyor.
BonVeno süratli büyüme gayesiyle pazara giriyor
Raporda, son periyodun değerli gelişmelerinden biri olarak Metro Grubu’nun bonVeno yatırımı gösteriliyor. Birinci mağazası 2023’te açılan ve 2026 prestijiyle şube sayısı 60’a ulaşan şirketin amacının 2030’a kadar 1.000 mağazaya ulaşmak olduğunun altı çiziliyor. bonVeno’nun mağazaları 45 ila 300 metrekare arasında değişiyor ve rakiplerinden ayrıldığı nokta, klasik küçük market formatına kıyasla daha fazla sandviç, salata, pizza, sosisli sandviç, kurabiye, kahve, hazır ve sıcak yemek sunması oşlarak gösteriliyor. Rapor, bonVeno’nun sıhhat şuuru yüksek kentli tüketicilere dönük eserlere de öbür kolaylık marketlerinden daha fazla yer verdiğini belirtiyor. Bu model, market ile süratli servis restoranı arasındaki hudutların giderek bulanıklaştığına işaret ediyor.
CarrefourSA’nın mülkiyet yapısı değişiyor
Bilindiği üzere CarrefourSA’nın Fransız Carrefour ve Sabancı Holding’e ilişkin payları, A101’in de sahibi olan Aydın Grup'a satıldı. Raporda, Nisan 2026 itibarıyla işlemin Rekabet Kurulu onay sürecinde bulunduğu söz ediliyor. CarrefourSA markasının, marka lisans anlaşması kapsamında en az iki yıl daha kullanılacağı belirtiliyor. Rapor, bu gelişmeyi, milletlerarası sermayenin Türkiye besin perakendesindeki varlığının daha da azalması ve bölümün yerli kümelerin denetiminde yoğunlaşması açısından kıymetli görüyor.
İthal besinin hissesi yüzde 7-8 ile sınırlı
Türkiye’nin 2025 yılı tüketici odaklı tarım ve besin eseri ithalatı 8,77 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu sayı, 2023’te 5,79 milyar dolar ve 2024’te 6,85 milyar dolar düzeyindeydi.
Rapordaki bilgilerden hesaplandığında ithalat iki yılda yaklaşık yüzde 51, 2025 yılında ise bir evvelki yıla nazaran yaklaşık yüzde 28 arttı.
Buna karşın ithal eserlerin yaklaşık 120 milyar dolarlık besin perakende pazarındaki hissesi yüzde 7-8 seviyesinde kalıyor. Bunun sebebi olarak Türkiye’nin gelişmiş bir besin sürece endüstrisine ve güçlü yerli üretim kapasitesine sahip olması gösteriliyor.
2025’te Türkiye’ye tüketici odaklı tarım ve besin eseri sağlayan birinci 10 ülke ise sırasıyla şöyle: Hollanda (763,9 milyon dolar), Polonya (655 milyon dolar), ABD (627,7 milyon dolar), Almanya (569,6 milyon dolar), Birleşik Krallık (534,6 milyon dolar), Çin (500,4 milyon dolar), İran (450,1 milyon dolar), Fransa (431,4 milyon dolar), İtalya (405 milyon dolar), Vietnam (276,1 milyon dolar).
Raporda, kelam konusu tedarikte ABD’nin hissesinin yüzde 7,16 olduğu ve ABD’den ithal edilen esas eserler sert kabuklu meyveler, bilhassa ceviz, badem ve Antep fıstığı; çeşitli besin preparatları ve viski olarak sıralanıyor.
İthal premium eserlerin satış alanı hudutlu
Raporda, ithal, yüksek katma değerli ve işlenmiş ürünlerin yüklü olarak Migros, CarrefourSA,
Metro Grossmarket, Macrocenter, Gourmet Garage ve bağımsız gurme mağazalar üzerinden satıldığı kaydediliyor.
Bu mağazalar bilhassa İstanbul, İzmir, Ankara, Bodrum, Antalya, Bursa ve Çeşme üzere gelir seviyesi daha yüksek kent ve ilçelerde yoğunlaşıyor. İndirim marketleri ve bölgesel zincirlerde ithal paketli yahut işlenmiş eserlere çok az yer veriliyor. Buna karşılık pirinç, ceviz, badem, mercimek, kuru fasulye, muz ve avokado üzere ithal ziraî eserler bu kanallarda da bulunabiliyor.
Rapor, ithal premium eserlere yönelik uzun vadeli talebin artacağını öngörüyor. Bunun münasebetleri olarak, kentleşme, milletlerarası seyahatlerin artması, yeni tat ve tecrübelere açıklık, üst ve üst-orta gelir kümesinin büyümesi, çalışan bayan ve çift gelirli hane sayısındaki artış sıralanıyor. Lakin orta gelirli hanelerin mevcut ekonomik şartları, kısa vadede ithal premium eserlere olan talebi sınırlıyor.
İthalatta en süratli büyüyen eserler
Rapora nazaran, 2023-2025 periyodunda ithalatı en süratli büyüyen tüketici odaklı eserler taze yahut soğutulmuş sarımsak, yağı alınmış kakao ezmesi, taze elma, cranberry turna yemişi suyu, taze trabzon hurması, taze soğan ve arpacık soğanı, dondurulmuş çilek, fermente edilmemiş yeşil çay, taze cranberry, yaban mersini ve taze kivi olarak gösteriliyor.
Liste, Türkiye’nin güçlü yerli üretim kapasitesine karşın birtakım periyotlarda taze meyve-sebze ile özel ve niş eserlerde ithalat artışının hızlanabildiğini ortaya koyuyor.
Raporda bilhassa ABD’li şirketler açısından Türkiye'ye ihracat noktasında potansiyel görülen eserler üç kümeye ayrılıyor. Pazarda bulunan ve büyüme potansiyeli taşıyan eserler olarak ceviz ve badem öne çıkıyor. Türkiye’nin güçlü kuruyemiş tüketim kültürüne karşın yerli üretimin talebi büsbütün karşılayamadığı belirtilen raporda, Kaliforniya ceviz ve bademlerinin paketli yahut açık biçimde pazarda güçlü bir pozisyonda olduğu söz ediliyor.
Listede, Ramazan periyodundaki tüketim sebebiyle kültürel açıdan değerli bir eser olarak gösterilen hurma var. Türkiye’de ticari ölçekte hurma üretimi olmadığı ve talebin ithalatla karşılandığı belirtiliyor. ABD menşeli Kaliforniya hurmalarına ilgi bulunduğu fakat soğuk zincir maliyetinin değerli bir pürüz olduğu aktarılıyor.
İkinci ürün grubu olarak cranberry ve öteki kuru meyveler var. Türkiye’de üretilmeyen birtakım kuru meyvelerin atıştırmalık olarak popülerlik kazandığı ve kullanım alanlarının genişletilebileceği belirtiliyor. Türkiye'nin ayrıyeten güçlü bir baharat üreticisi ve tüketicisi olmakla birlikte kaliteli ve markalı niş eserler için fırsat bulunduğu söz ediliyor. Cayenne biberi, kırmızı pul biber, karabiber ve özel baharat karışımları örnek gösteriliyor.
İşlevsel besinler ve alkolsüz sağlıklı içecekler
Raporda, glütensiz, diyabete uygun, vitamin yahut proteinle zenginleştirilmiş eserlere ilginin arttığı belirtiliyor. Bebek ve çocuklara yönelik zenginleştirilmiş eser çeşitliliğinin sonlu olduğu vurgulanıyor.
Doğal, bitkisel ve organik çaylar ile meyve sularında da büyüme potansiyeli olduğu bedellendiriliyor. Pazarda sonlu bulunan fakat potansiyel taşıyan eserler olarak protein, vitamin yahut özel beslenme argümanı taşıyan beslenme barları, pikan cevizi, hazır yemekler ve pişirmeye hazır eserler gösteriliyor. Hazır yemek talebindeki artışın çift gelirli haneler, tek kişilik kentsel haneler ve değişen ömür şekliyle ilişkili olduğu belirtiliyor.
Yabancıların Türkiye pazarına girişteki en büyük mahzurlar
Rapora nazaran, Türkiye pazarına girmek isteyen yabancı şirketler açısından birtakım engller var.
Rapora nazaran, esas zorluklar şöyle sıralanıyor: Yüksek gümrük vergileri, karmaşık ve zaman alan ithalat süreçleri, mevzuatın uygulanmasında öngörülebilirlik ve şeffaflık meseleleri, döviz kuru dalgalanmaları, Türk lirasındaki kıymet kaybı, güçlü yerli üretim, Avrupa menşeli eserlerin tarife ve lojistik avantajı, klâsik damak tadı, kayıt dışı iktisattan kaynaklanan haksız rekabet, sıhhat beyanları ve etiketleme sınırlamaları, alkollü içecek reklam yasakları, tuz, şeker ve yağ içeriğine yönelik yeni düzenlemeler.
Rapor, Türkiye’ye ihracat yapmak isteyen şirketlerin ekseriyetle lokal bir ithalatçı, distribütör yahut temsilciyle çalışması gerektiğini belirtiyor. Perakende zincirlerinin direkt ithalat yapması istisnai bir uygulama olarak tanımlanıyor. Mahallî temsilcinin mevzuat, liman seçimi, gümrük süreçleri, müşteri ilgileri ve ticari irtibatlar açısından kritik olduğu vurgulanıyor.
İthalatı fiilen engelleyen eser grupları
Raporda üç ürün grubu için önemli düzenleyici mahzur bulunduğu belirtiliyor: Bunlardan birincisi GDO içeren besinler. Türkiye’de insan tüketimine yönelik hiçbir genetiği değiştirilmiş eserin onaylanmadığı, eser ölçüde GDO içeriğinin dahi ithalatın reddedilmesine yol açabildiği tabir ediliyor.
İkinci sırada yüksek kaliteli sığır eti geliyor. Lüks restoranlar ve steakhouse segmentinde talep potansiyeli görülmesine karşın Türk denetçilerin kesim sırasında üretim tesisinde bulunması üzere şartların ABD’den et ihracatını fiilen zorlaştırdığı belirtiliyor.
Üçüncüsü ise organik şeker. Bölümde talep bulunduğu lakin ithalatı engelleyen düzenleyici meseleler olduğu aktarılıyor.
Gıda endüstrisi ve yeme-içme dalına ait bulgular
Türkiye’de 2024 prestijiyle yaklaşık 58 bin besin ve içecek üreticisi bulunduğu belirtiliyor. Dal hem iç pazara hem ihracata üretim yapıyor ve tüketicinin pratik, paketli ve kolay hazırlanabilir eserlere yönelmesiyle büyüyor.
Yeme-içme kesiminde ise 2024 yılında yaklaşık 113 bin 500 ticari restoranın 19,5 milyar doların üzerinde satış bulunduğu söz ediliyor.
Ancak yüksek enflasyon sebebiyle tüketicilerin zarurî olmayan harcamalarını kısması sonucunda yeme-içme dalının sabit fiyatlarla satışlarının 2024’te gerilediği belirtiliyor. Öteki bir sözle dal nominal olarak büyüse de gerçek tüketim baskı altında kaldı.
Rapor, Türkiye pazarını son derece rekabetçi, fiyat hassaslığı yüksek, yerli alternatiflerin güçlü olduğu ve uzun vadeli yatırım ve ısrar gerektiren bir pazar olarak tanımlıyor.
30 Haziran 2026 tarihinde yayımlanan rapordaki değerlendirmelerin USDA işçisine ilişkin olduğu, ABD hükümetinin resmî siyaset açıklaması niteliği taşımadığı bilhassa belirtiliyor.
Vargı Ekonomi Haberleri
