İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) açıkladığı 2025 yılı “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırması, sanayi şirketlerinin yüksek finansman maliyetleri, zayıf talep ve artan borçluluk baskısını yaşadığını gösterdi. Üretimden satışlarda gerçek artış hayli hudutlu kalırken, ihracat geriledi, finansman masraflarının faaliyet kârına oranı yüzde 86,7’ye yükseldi.
Üretimden satışlar 1,7 trilyon lirayı aştı
İSO İkinci 500’ün üretimden satışları 2024 yılında 1 trilyon 393 milyar lira düzeyindeyken, 2025’te yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi. Fakat kelam konusu artış, üretici enflasyonundan arındırıldığında gerçek olarak sadece binde 2 düzeyinde kaldı.
Böylece 2022, 2023 ve 2024 yıllarında gerçek olarak gerileyen üretimden satışlar, üç yılın akabinde çok hudutlu da olsa yine artış gösterdi. Buna rağmen büyümenin hayli zayıf kalması, sanayi şirketlerinin maliyet ve talep baskısıyla karşı karşıya olduğunu gösterdi.
Listenin doruğunda Teksan Jeneratör yer aldı
Üretimden satışlar baz alınarak hazırlanan 2025 yılı sıralamasında Teksan Jeneratör, 5 milyar 317 milyon liralık satışla birinci sırada yer aldı.
Şirketi 5 milyar 308 milyon lirayla Norm Salihli Vida ve Cıvata izlerken, Biska Tekstil 5 milyar 306 milyon liralık üretimden satışla üçüncü oldu.
2025 yılı İSO İkinci 500 listesine, üretimden satışları 2 milyar 220 milyon lira ile 5 milyar 317 milyon lira arasında değişen şirketler girebildi. Araştırmada ayrıyeten 69 kuruluşun listeye birinci sefer girdiği, 26 şirketin ise İSO 500’den İSO İkinci 500’e gerilediği belirtildi.
İhracat 15,9 milyar dolarda kaldı
Türkiye’nin toplam ihracatı 2025 yılında artış kaydederken, İSO İkinci 500 şirketlerinin ihracat performansı bu yükselişe eşlik edemedi.
İSO İkinci 500’ün ihracatı geçen yıla nazaran yüzde 0,3 gerileyerek 15,9 milyar dolar düzeyinde kaldı. Böylelikle kelam konusu şirketlerin Türkiye sanayi ihracatı içindeki hissesi 0,3 puan düşüşle yüzde 6’ya geriledi.
Raporda bu durumun, orta ölçekli sanayi şirketlerinin yoğunlaşan global rekabet ortamında pazar hissesini korumakta ve yeni pazarlara açılmakta zorlandığına işaret ettiği belirtildi.
Kârlılık arttı lakin uzun periyot ortalamalarının altında kaldı
Şirketlerin faaliyet kârı 2025 yılında yüzde 35,4 artarak 160 milyar liraya yükseldi. Faaliyet kârlılığı oranı da yüzde 7,3’ten yüzde 7,7’ye çıktı.
Buna rağmen kelam konusu oran, son 10 yılın yüzde 10,9’luk ortalamasının epey altında kaldı. Vergi öncesi kâr toplamı da yüzde 34 artışla 46 milyar liraya yükselse de, vergi öncesi devir kârlılığı yüzde 2,2 düzeyinde gerçekleşti.
FAVÖK fiyatı ise yüzde 28,8 artarak 264 milyar liraya çıktı. FAVÖK kârlılığı yüzde 12,8 ile yatay seyrederken, bu oran da son 10 yıllık ortalamanın altında kaldı.
Zarar eden şirket sayısı yüksek seyrini korudu
2024 yılında 159 ile rekor düzeye ulaşan ziyan eden kuruluş sayısı, 2025’te 155’e geriledi.
Ancak bu sayı, 2008 global krizinden bu yana görülen en yüksek ikinci düzey olarak kayıtlara geçti. Operasyonel olarak ziyan eden şirket sayısı ise 30’dan 27’ye düşmesine karşın, son yılların yüksek düzeylerinden birinde kalmaya devam etti.
Finansman masrafları faaliyet kârının yüzde 86,7’sine ulaştı
Araştırmanın en dikkat alımlı sonuçlarından biri finansman masraflarındaki yükseliş oldu.
İSO İkinci 500 şirketlerinin finansman sarfiyatları 2025 yılında yüzde 45,2 artarak 138 milyar liraya çıktı. Tıpkı periyotta faaliyet kârı yaklaşık 160 milyar lira olarak gerçekleşti.
Böylece finansman masraflarının faaliyet kârına oranı 5,8 puan artışla yüzde 86,7’ye yükseldi. Kelam konusu oranın 2015-2024 periyodundaki ortalaması ise yüzde 47,3 düzeyinde bulunuyordu.
Bu tablo, sanayi şirketlerinin temel faaliyetlerinden elde ettiği kârın çok büyük kısmını faiz ve başka finansman masraflarına ayırmak zorunda kaldığını ortaya koydu.
Borçlulukta süratli artış
Şirketlerin toplam borçları 2025 yılında yüzde 50,2 artarken, özkaynaklardaki artış yüzde 13,3 ile hudutlu kaldı.
Bu gelişmeyle birlikte borçların faaller içindeki hissesi yüzde 51,8’e yükseldi, özkaynakların hissesi ise yüzde 48,2’ye geriledi. Böylelikle İSO İkinci 500’ün kaynak yapısı tekrar borç yüklü hale geldi.
Mali borçlardaki artış yüzde 52,1’e çıkarken, öteki borçlarda da yüzde 48,2’lik yükseliş yaşandı. Raporda, yüksek kredi maliyetlerine karşın şirketlerin finansman gereksinimlerini karşılayabilmek için daha fazla borçlanmak zorunda kaldığına dikkat çekildi.
Devreden KDV 22 milyar liraya yaklaştı
Sanayicilerin uzun müddettir tahlil beklediği devreden KDV sorunu da raporda öne çıkan başlıklardan biri oldu.
İSO İkinci 500 şirketlerinin devreden KDV fiyatı 2025 yılında yüzde 25,2 artarak 22 milyar liraya yaklaştı.
İSO, işletmelerin finansmana erişiminin zorlaştığı ve işletme sermayesi muhtaçlığının arttığı bir devirde, bu kaynağın sistem içinde kilitli kalmasının endüstrici üzerindeki yükü artırdığını belirtti.
Yüksek teknolojinin hissesi arttı
Teknoloji yoğunluğuna nazaran yaratılan katma paha dağılımında, düşük teknoloji yoğunluklu dallar yüzde 40,8 ile en yüksek hisseye sahip olmaya devam etti.
Buna karşılık yüksek teknoloji yoğunluklu endüstrilerin hissesi yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a yükselerek 2015 sonrasındaki en yüksek düzeyine ulaştı.
Orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu endüstrilerin toplam hissesi da yüzde 32,1 ile rekor düzeye çıktı. Lakin raporda, dijitalleşme ve yeşil dönüşümün global rekabette belirleyici olacağı dikkate alındığında ulaşılan düzeyin hala kâfi olmadığı vurgulandı.
AR-GE yapan şirket sayısı azaldı
İSO İkinci 500’de AR-GE harcaması yapan şirket sayısı 2024 yılında 238 iken, 2025’te 229’a geriledi.
Toplam AR-GE harcamaları yüzde 16 artarak 10 milyar liraya yükselse de, AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye düştü.
Bu sonuç, şirketlerin yüksek maliyet ve finansman baskısı altında AR-GE faaliyetlerine kâfi kaynak ayırmakta zorlandığını ortaya koydu.
İstihdam geriledi, halka açık şirket sayısı arttı
İSO İkinci 500 şirketlerinin toplam istihdamı 2025 yılında yüzde 2,2 azalarak 285 bin şahsa geriledi.
Buna rağmen çalışan başına ödenen brüt maaş ve fiyatlardaki artış yüzde 40,4 olarak hesaplandı.
Öte yandan halka açık kuruluş sayısı 2023’te 30, 2024’te 39 iken 2025’te 43’e yükseldi. Böylelikle İSO İkinci 500’de halka açık şirket sayısı araştırma tarihinin en yüksek düzeyine ulaştı.
Vargı Ekonomi Haberleri
