Türkiye’nin sanayi devlerinde ikinci 500 açıklandı. İstanbul Sanayi Odası (İSO), haziran ayında açıkladığı 2025 yılı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500)” araştırmasının akabinde, İSO 500’e nazaran nispeten daha küçük ve orta ölçekli kuruluşları kapsayan “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO İkinci 500)” araştırmasının 2025 sonuçlarını dün kamuoyu ile paylaştı. Buna nazaran, İSO İkinci 500’ün sıralama kriteri olan üretimden satışlar, 2024 yılında 1 trilyon 393 milyar lira iken 2025’te yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi. Kelam konusu artış; 2020 sonrasındaki en düşük oran olarak dikkat çekti. Buna karşılık 2025’te yüzde 25,4 olan yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yİ-ÜFE) ile arındırıldığında; üretimden satışların gerçek olarak binde 2 ile çok hudutlu bir artış kaydettiği görülüyor. Böylece 2022’de yüzde 10,4; 2023’te yüzde 5,2 ve 2024’te binde 1 olan üretimden satışlardaki gerçek düşüş eğilimi, İSO 500’de olduğu gibi İSO ikinci 500’de de üç yılın akabinde çok ölçülü seviyede de olsa artışa dönmüş bulunuyor. 2025 yılında 69 yeni kuruluş İSO İkinci 500 sıralamasında yer alma başarısı gösterdi. 26 kuruluş, 2024 araştırmasında İSO 500’de iken 2025’te İSO İkinci 500’e geriledi. 405 kuruluş ise son iki yılda da İSO İkinci 500 sıralamasında yer aldı.
İhracat 16 milyar dolara dayandı
2025 yılında İSO 500’ün ihracatı yüzde 8,4 artışla 104,7 milyar dolara çıkarken, İSO İkinci 500’ün ihracatı yüzde 0,3 düşüş gösterdi ve 15,9 milyar dolar bandını aşamadı. Bu durum, İSO İkinci 500’ün yoğunlaşan küresel rekabet ortamında pazar payını korumakta ve genişletmekte zorlandığına işaret etti. Bu gelişmeler sonucunda İSO İkinci 500’ün Türkiye sanayi ihracatı içindeki hissesi 2025 yılında 0,3 puan azalarak yüzde 6’ya geriledi.
Kârlarda sonlu artış yaşandı
Satışlardaki zayıf performansa rağmen şirketlerin maliyet yönetimindeki başarısı karlılığın korunmasını destekledi. Buna nazaran, 2024’ten 2025’e İSO İkinci 500’ün faaliyet kârı yüzde 35,4 oranında artarak 118 milyar liradan 160 milyar liraya yükseldi. Buna paralel olarak faaliyet kârlılığı oranı da yüzde 7,3’ten yüzde 7,7’ye çıktı. Yeniden de kelam konusu oran, son 10 yıl ortalaması olan yüzde 10,9’un epey altında kaldı. Tıpkı devirde İSO İkinci 500’ün vergi öncesi kâr ve ziyan toplamı yüzde 34 artışla 34 milyar liradan 46 milyar liraya çıktı. Vergi öncesi devir kârlılığı yüzde 2,1’den yüzde 2,2’ye çok sınırlı bir artış gösterirken, bu oran da 2015-2024 ortalaması olan yüzde 6,6’ya nazaran çok daha düşük gerçekleşti.
155 firma ziyan açıkladı
Bir öteki kıymetli kârlılık göstergesi olan faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr/zarar toplamı ise yüzde 28,8’lik artışla 205 milyar liradan 264 milyar liraya yükseldi. Buna karşılık FAVÖK kârlılığı oranı 0,1 puan artışla yüzde 12,7’den yüzde 12,8’e yatay seyretti. Kelam konusu oran da son 10 yıl ortalaması olan yüzde 14’ün altında seyretti. 2025’te kârlardaki güçlü nominal artışlara rağmen İSO 500’de olduğu üzere İSO İkinci 500’de de ziyan eden kuruluş sayısı yüksek kalmaya devam etti. İSO İkinci 500’de vergi öncesi periyot kârı/zararı büyüklüğüne nazaran; 2024’te 159 ile rekor düzeyine ulaşan ziyan eden kuruluş sayısı, 2025’te ölçülü bir düşüşle 155’e geriledi. Fakat yine de bu sayı, 2008 global kriz yılından bu yana ikinci en yüksek paha olarak dikkat çekti.
Diğer taraftan, operasyonel kârlılığı gösteren faiz, amortisman ve vergi öncesi kar/zarar büyüklüğünde ise ziyan eden firma sayısı 3 adet azalarak 27’ye indi. Lakin bu sayı da 2013 sonrasındaki devrin en yüksek ikinci düzeyinde gerçekleşti.
Net kambiyo ziyanı 4 kat arttı
2023 ve 2024’ün akabinde 2025 yılında da net kambiyo zararının oluştuğu görüldü. Net kambiyo ziyanı 2024 yılına nazaran 4 kat artarak 26 milyar TL’ye yükselirken, kambiyo ziyanı dışındaki başka faaliyetlerden elde edilen net kar 55 milyar TL seviyesine çıktı. 28 milyar TL’lik üretim faaliyeti dışı net gelir elde edilirken, bu sayının net satışlara oranı da yüzde 0,9’dan yüzde 1,4’e yükseldi. Üretim faaliyeti dışı gelir ve giderler içerisinde faiz, temettü, iştirak gelirleri, menkul değer ve duran varlık satışları, kurul vb. üzere birçok kalem yer alıyor.
Finansman sarfiyatları yüzde 45,2 yükseldi
Finansman masrafları 2025’te de hem İSO 500’de hem de İSO İkinci 500’de sanayi kuruluşlarının kârlılıklarında temel belirleyicilerden biri olmayı sürdürdü. İSO İkinci 500’ün finansman giderleri yüzde 45,2 oranında artarak 138 milyar TL’ye yükseldi. Birebir yılda faaliyet kârı ise yüzde 35,4 artışla 160 milyar TL’ye yaklaştı. Böylelikle finansman giderlerinin faaliyet karına oranı 5,8 puan daha artarak yüzde 86,7’ye yükseldi. Datalara bakıldığında; İSO İkinci 500’de faal tarafta dönen varlıklar yüzde 36,8; duran varlıklar yüzde 22,6 oranında büyüdü. Böylelikle etkin toplamındaki artış yüzde 29,9 olarak gerçekleşti. Pasif tarafta ise özkaynaklar yüzde 13,3 ile sonlu bir artış gösterirken, toplam borçlardaki artış yüzde 50,2 ile çok daha yüksek seyretti.
Borçların faal içindeki hissesi yüzde 51,8
İSO İkinci 500 borç ve özkaynakların dağılımı açısından da çarpıcı bilgiler sunuyor. 2025’te borçların faaller içindeki hissesi 7 puanlık artışla yüzde 51,8’e yükselirken, özkaynakların hissesi yüzde 48,2’ye gerilemiş bulunuyor. Zayıf seyreden karlılık performansı özkaynak artışını sınırlarken, süratli borçlanma eğiliminin sürmesi sebebiyle kaynak yapısı yine hafif borç yüklü hale gelmiş gözüküyor. İSO İkinci 500’de 2024 yılında yüzde 32,2 artan toplam borçlar, 2025’te yüzde 50,2 ile daha süratli büyüdü ve 1 trilyon 273 bin 704 liraya çıktı. Alt kalemler incelendiğinde; 2024 yılında yüzde 45,1 olan mali borçlardaki artış, 2025 yılında yüzde 52,1’e yükseldi. Öteki borçlar ise 2024 yılındaki yüzde 20,6’lık hudutlu artışın akabinde 2025’te yüzde 48,2 ile daha süratli bir artış gösterdi. Böylelikle 2021- 2023 devrinin bilakis, 2024 ve 2025 yıllarında mali borçlar başka borçların üzerinde büyüdü.
Uzun vadeli borçlar hızlandı
2025’te tüm borçlanma türlerinde artışın hızlanması, kredi maliyetlerindeki yükselişe rağmen nispeten daha küçük ve orta ölçekli kuruluşların finansal ihtiyaçlarını karşılamak için daha fazla borçlanmak zorunda kaldığına işaret etti. Borçların vadelerine nazaran gelişiminde ise uzun vadeli mali borçların kısa vadelilere nazaran daha süratli artmasının tesiriyle kısa vadeli mali borçların toplam mali borçlar içindeki hissesi üst üste üçüncü yıl azalarak 2025’te yüzde 54’e geriledi.
Yüksek teknolojinin hissesi rekor kırdı
İSO İkinci 500’ün dikkat çeken bir diğer göstergesi de teknoloji yoğunluklarına nazaran yaratılan katma paha dağılımı. Bu datalara bakıldığında, 2013’ten bu yana olduğu üzere 2025 yılında da yaratılan katma bedel prestijiyle en yüksek hissenin yüzde 40,8 ile düşük teknoloji yoğunluklu endüstrilere ilişkin olduğu görülüyor. Fakat bu kümenin hissesi geçen yıla nazaran 0,2 puan düşüş gösterdi. Birebir yılda orta-düşük teknoloji yoğunluklu endüstrilerin hissesi 0,6 puan azalışla yüzde 27,1’e; orta-yüksek teknoloji yoğunluklu endüstrilerin hissesi ise 0,8 puan azalışla yüzde 27,2’ye gerilemiş durumda. Buna karşılık yüksek teknoloji yoğunluklu endüstriler kümesinin hissesi ise yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a çıkmış ve 2015 sonrasındaki en yüksek seviyesine ulaşmış bulunuyor. Bu datalar, bilhassa orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu endüstrilerin toplam hissesinin 2024’te yüzde 31,3 iken, 2025’te 0,8 puan daha artarak yüzde 32,1 ile rekor düzeyine çıktığına işaret ediyor.
İstihdam sayısında yüzde 2,2’lik düşüş yaşandı
Sanayi kesitinin rekabetçiliği için AR-GE faaliyetleri hayati ehemmiyetini korusa da İSO İkinci 500’de 2024’teki yükselişin akabinde 2025’te AR-GE harcaması yapan kuruluş sayısı 238’den 229’a geriledi. İSO İkinci 500’ün 2024 yılında 8,6 milyar TL olan toplam AR-GE harcamalarının ise 2025’te yüzde 16’lık sonlu bir artışla 10 milyar TL’ye yükseldiği görülüyor. Buna paralel olarak, AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı da yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye gerileyerek hafif bir ivme kaybına işaret ediyor. 2025 yılında İSO İkinci 500 istihdamının yüzde 2,2 düşüşle 285 bin bireye gerilediği görülüyor. İstihdamdaki düşüş, hem özel hem de kamu kuruluşlarında gerçekleşmiş bulunuyor. Birebir yılda tam istihkak olarak ödenen brüt maaş ve fiyatlar yüzde 37,3 oranında artarken, bu artış yüzde 2,2’lik istihdam düşüşü ile birlikte değerlendirildiğinde, çalışan başına ödenen brüt fiyatlardaki artış yüzde 40,4’e çıkıyor
5,3 milyar TL ciro ile Teksan Jeneratör birinci sırada yer aldı
Geçen yıl İSO İkinci 500’de birinci sırayı 5 milyar 317 milyon liralık üretimden satışla Teksan Jeneratör aldı. İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından açıklanan İSO İkinci 500 araştırmasının sonuçlarına nazaran, Teksan Jeneratör Elektrik 5 milyar 317 milyon TL üretimden satış sayısıyla listenin doruğunda yer aldı. Şirket, evvelki yıl İSO 500 listesinde 496. sırada bulunuyordu. Teksan Jeneratör’ü 5 milyar 308 milyon lirayla Norm Salihli Vida ve Cıvata, 5 milyar 306 milyon lirayla Biska Tekstil izledi. Birinci 10’da yer alan öbür şirketler sırasıyla Vatan Plastik, Şenocak Gıda Fındık Entegre, Frimpeks Kimya ve Etiket, Chryso-Kat Katkı Malzemeleri, Verde Yağ Besin Maddeleri, Traçim Çimento ile Johnson Electric Otomotiv Ürünleri oldu. İkinci 500 sıralamasına üretimden satışları 5 milyar 317 milyon lira ile 2 milyar 220 milyon lira arasında kalan şirketler girebildi. İSO İkinci 500’de halka açık kuruluşların sayısı 4 artarak 43’e yükseldi ve en yüksek seviyesine ulaştı. Yabancı sermaye hisseli kuruluşların sayısı ise 5 azalarak 62’ye geriledi.
KDV alacağı yüzde 25’lik artışla 22 milyar lira oldu
Sanayicilerin uzun yıllardır lisana getirdiği ve makul bir tahlil bulunması noktasında çeşitli teklifler sunduğu devreden KDV alacakları sorunu, gerek İSO 500’de gerekse İSO İkinci 500’de hala devam ediyor. Hatırlanacağı üzere devreden KDV yükü, İSO 500 için 2025 yılında yüzde 42,1 artışla 120 milyar TL’nin üzerine çıkmıştı. İSO İkinci 500’de de devreden KDV bir evvelki yıla nazaran yüzde 25,2 oranında artarak 22 milyar TL’ye yaklaşmış durumda. Sanayiciler bu döngüyü uzun vakittir devlete sıfır faiz ve sonsuz vade ile borç verilmesi olarak nitelendiriyor.
Zayıf talep ve finansman şartları baskılıyor
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, İSO İkinci 500 araştırmasının 2025 sonuçlarının sadece sanayi kuruluşlarının performansını değil, tıpkı vakitte Türk endüstrisinin direncini, üretim kararını ve geleceğe dair potansiyelini de ortaya koyduğunu söyledi. Bahçıvan, geride bırakılan yılın global talebin zayıfladığı, finansmana erişimin zorlaştığı, yüksek faiz ortamının üretim üzerinde önemli baskılar oluşturduğu şiddetli bir periyot olduğunu belirterek, “İSO 500’de gözlenen güçlü ihracat performansının tersine, İSO İkinci 500’ün ihracatında yaşanan yüzde 0,3’lük gerileme toplam satışları sonlandırırken, global talepteki zayıflığın ve sıkı finansman şartlarının sanayi üzerindeki tesirlerinin devam ettiğini göstermektedir” dedi.
Üretimi destekleyen siyasetler zorunluluk
Erdal Bahçıvan, açıklanan sonuçların Türkiye’nin sürdürülebilir büyümesi, enflasyonla kalıcı uğraşı, rekabet gücünün artırılması ve toplumsal refahın yükseltilmesi açısından güçlü bir sanayi yapısının kıymetini bir defa daha ortaya koyduğunu belirterek, şu değerlendirmeyi yaptı: “Sanayinin yükünü artıran değil, üretimi, yatırımı, ihracatı, verimliliği ve teknolojik dönüşümü destekleyen siyasetler, ülkemizin geleceği açısından stratejik bir zorunluluktur. Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan ve iktisat idaresinin endüstrimizin finansman gereksinimini öncelikli gündem başlıkları arasına almasını ve güçlü bir finansman teşvik paketini açıklamasını bu bağlamda son derece kıymetli ve değerli buluyoruz. Bu yaklaşımın, Türkiye’nin üretim gücüne ve endüstrinin stratejik rolüne verilen kıymetin güçlü bir göstergesi olduğuna inanıyoruz.”
Zorluklara karşın üretmeyi sürdürdük
İSO Başkanı Bahçıvan, rekabet gücünü ve üretim kapasitesini destekleyecek bu yöndeki adımların sürmesini temenni ederek, şu sözleri kullandı: “Sayın Cumhurbaşkanımıza ve iktisat idaremize endüstrimizin sesine verdikleri dayanak için bir sefer daha teşekkür ediyoruz. Zira her vakit söz ettiğimiz üzere, endüstriye sahip çıkmak, Türkiye’ye sahip çıkmaktır. Zira endüstriye sahip çıkmak, üretime, istihdama, ihracata, teknolojiye ve gençlerimizin geleceğine sahip çıkmaktır. İSO İkinci 500 sonuçları, bütün zorluklara karşın üretmeye devam eden sanayicimizin ülkemize olan inancını ortaya koymaktadır. Bu inancı güçlendirmek, sanayicimizin nefes almasını sağlayacak şartları oluşturmak ve üretim iktisadını desteklemek ise artık hepimizin ortak sorumluluğudur.”
Vargı Ekonomi Haberleri
