Recep ERÇİN
Türkiye adım adım depozito sistemine geçiyor. Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi'nin birinci fazı olan yerli ve ulusal yazılım, makine üretimi ve pilot bölge uygulamalarından sonra 1 Temmuz 2026 itibarıyla ikinci faza geçildi. Geçen 2 haftalık süreçteki gelişmeleri aktarmak üzere bir basın sohbet toplantısı düzenleyen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, entegrasyon devrinin 2 yıl süreceğini bildirdi.
Öztürk, sistemin şu anda rastgele bir halde depozito fiyatı maliyeti doğurmadığını, finansmanın ise yeniden GEKAP kapsamında “kirleten öder” anlayışıyla sağlandığını ve merkezi bütçeye rastgele bir yük getirilmediğini değerle söz etti.
Amaçlarının Türkiye’de yıllık ortaya çıkan 25 milyar adet içecek ambalajının tamamını sisteme kazandırmak olduğunu anlatan Öztürk, “Alüminyum, pet ve cam olmak üzere üç çeşit içecek ambalajı mevcut. Ambalajlar toplanmadığında etraf kirliliğine sebep oluyor. Dünyada da depozito sistemini uygulayan örnek ülkeler var. Almanya bunlardan biri fakat biz dünyadan farklı bir iş yaptık. Sistemimiz tamamen yerli ve ulusal kaynaklarla oluşturuldu. Başka ülkeler de bizi izliyorlar. Bu bakımdan sistemin ihracatı gündeme gelebilir” bilgilerini paylaştı.
İşletmelerin yükü daha fazla
DOA Sistemi’nde makinelere bir ambalaj atıldığında üzerinde yer alan etiketteki barkodun okunduğunu kaydeden Öztürk, halihazırda hem yurt içinde üretilen eser ambalajlarına hem de yurt dışından gelenlere barkod basıldığını söyledi. Etiketi uydurma olan ambalajları makinelerin almadığını veya alma durumu olsa bile ödeme gerçekleşmediğini belirten Öztürk, “ATM üzere doğrulama ünitesi var” dedi. Sistem sayesinde hem etraf kirliliğinin önüne geçildiğini hem de ambalajı üretmek için gerekli hammaddenin yerli atıklardan tedarik edildiğini kaydeden Öztürk, “Sağlıkla ilgili olarak bakıldığında plastikler tabiatta çözünmüyor. Bunları balıklar yiyor. Onları da biz tüketiyoruz” ifadelerini kullandı.
Öztürk, entegrasyon sürecinde temel yükün bireylerden çok işletmelere kayacağını not etti. Buna nazaran, 25 milyarlık ambalajın 16 milyar adetlik kısmı otel, restoran üzere işletmelerde ortaya çıkıyor.
Yüzde 65’i yalnızca üç ilden
Otel ve restoranlar başta olmak üzere işletmeler sisteme dahil olduğunda artık depozitosu olan eseri çöpe atamayacaklarını ve bunun yaptırımı olacağını anlatan Öztürk, giren ve çıkan ürünlerin takip edileceğini, toplama işleminde ise kapsamlı bir lojistik operasyonunun hayata geçeceğini belirtti. İşletmelerin ambalajlarının toplu alınacağını ve operatörler vasıtasıyla bu süreçlerin gerçekleştirileceğini vurgulayan Öztürk, İstanbul, İzmir ve Antalya’nın toplam ambalajın yüzde 65’ini barındırdığı bilgisini aktardı.
Geçen 15 günlük süreçte DOA uygulamasının 2,5 milyon indirmeye ulaştığını söz eden Öztürk, 4 yıl sonra 35 milyona ulaşmayı hedeflediklerini söyledi. Öztürk’e nazaran, 25 milyar adet ambalaj DOA üzerinden iktisada kazandırıldığında yıllık 1 milyar dolarlık bir büyüklük ortaya çıkarken, 20-25 bin de ek istihdam sağlanacak.
Depozito bedeli alınmıyor su artırımının DOA ile ilgisi yok
DOA’nın devreye alınmasıyla ambalajlı suya gelen artırımlara ait bir soruyu yanıtlayan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, “Biz şu anda depozito bedeli almıyoruz. Bedel de ödemiyoruz. Teşvik bedeli ödüyoruz. İçecek üreticisi esasen GEKAP (Geri Kazanım Katılım Payı) bedeli ödüyor. Mantık şu; kirleten öder. Depozito iştirak bedeli olduğunda herkes istediği anda iade noktası bulduğunda depozito bedeli alacak. Avrupa'daki üzere A marka su KDV dahil 30 lira, depozito bedeli 3 lira biçiminde olacak. O vakit o eserin ambalajını getirip ödemenizi geri alırsınız. Biz şu anda ona geçmedik. Bireylere ambalaj başına 1 TL ödenirken bu işletmeler için 0,25 TL olacak. Geçiş tamamlandığında depozito bedellerinden ödemeler yapılacak” dedi.
AVM’lerde ve meydanlarda da olacak
Öztürk’ün toplantıda verdiği bilgilere nazaran, şu anda 2 bin depozito iade makinesi çeşitli bölgelerde kuruldu. Bu sayının kısa müddette 10 binin üzerine çıkması sağlanacak. Daha sonra sayı 30 bine ulaşacak. Bilhassa aşikâr merkezler ve AVM’lere geniş kapasiteli makineler konumlandırılacak. Şu ana kadar makine üretimi için 6 firma lisans aldı. Bu makineleri isteyen firmalar üretebilecek ve lisans alması durumunda kullanılacak. Geçen iki haftada 35 milyon ambalaj toplandı. İşletmeler dahil edildiğinde günde 50 milyon adede ulaşılacak. 2 yıllık entegrasyon dönemi bittiğinde yılda 12 milyar adet atık toplanması hedefleniyor.
Çoklu girişlere karşı önlem alınıyor
DOA Sistemi’nde birey başına günlük ambalaj yükleme limiti bulunuyor. Ancak kimi bireyler oburlarının kimlik numaraları yahut cep telefonları ile sisteme birkaç kişi ismine giriş yapmaya başladılar. Sosyal medyada gündem olan bu berbat niyetli kullanımın öbür kullanıcıları mağdur etmemesi için düzenlemeye gidiliyor. Sistem şimdilik tek girişe müsaade edecek halde düzenlendi. Merkezler çoğaldığında başka kanallar açılacak. Öte yandan DOA’ya dahil olacak ambalajlardan elde edilecek hammadde endüstriye operatörler eliyle kazandırılacak. Hammadde operatöre o günkü tarifelere nazaran satılacak.
Vargı Ekonomi Haberleri
