Aysel YÜCEL
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın, hurdaya ayrılan Türk bayraklı gemilerin yerine yeni gemi inşasını teşvik eden yönetmelikte yaptığı değişiklikler Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle hurda teşvikinden yararlanacak gemiler için Türk bayrağı taşıma süresi iki yıldan üç aya indirilirken, hür bölgelerde faaliyet gösteren kıyı tesisleri de yüklenici kapsamına alındı.
Ancak bilhassa büyük tonajlı gemilere getirilen yeni tonaj koşulunun teşvikten yararlanmayı zorlaştırdığı belirtiliyor. Yönetmeliğe nazaran, 12 bin groston ve üzerindeki bir geminin yerine inşa edilecek yeni geminin en az mevcut geminin yarısı, 12 bin grostonun altındaki gemilerde ise en az üçte biri büyüklüğünde olması gerekiyor.
Armatörler, bu düzenlemenin bilhassa büyük tonajlı gemi yatırımlarında Türkiye’nin rekabet gücünü zayıflattığını savunuyor. Öte yandan Türkiye’nin yaşlanan koster filosunda da hurda teşviki tek başına kâfi görülmüyor. Yaklaşık 3 bin grostonluk bir gemiden elde edilen 750 bin ila 1 milyon dolarlık hurda gelirinin, 8-9 milyon dolara ulaşan yeni gemi yatırımını finanse etmeye yetmediği belirtiliyor.
Türk Armatörler Birliği (TAB) Başkanı Cihan Ergenç, yeni düzenlemenin mevcut haliyle armatör açısından uygulanabilir olmadığını savundu. Ergenç, “Teşvik uygulanabilir olmakta uzak. Şartlar bu haliyle daha da zorlaştı. Finansman ve maliyetler göz önüne alındığında süreç armatör için epey güç. Fakat filomuzun kesinlikle yenilenmesi gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
“Önemli lakin tek başına kâfi değil”
DÜNYA’ya konuşan Koster Armatörleri ve İşletmecileri Derneği (KOSDER) Başkanı Neslihan Torlak, ortalama yaşı 30 yıla yaklaşan Türk koster filosunun yenilenmesinin derneğin kuruluşundan bu yana en önemli gayelerinden biri olduğunu söyledi. Hurda teşvikinin yaşlı gemilerin filodan çekilmesi açısından gerçek bir adım olduğunu belirten Torlak, tek başına yeterli olmayacağını söz etti.
Torlak, “Yeni gemi inşa maliyetlerinin ulaştığı düzeyler dikkate alındığında sırf hurda teşvikiyle filonun istenilen ölçekte yenilenmesi mümkün görünmüyor. Sektörün önündeki en büyük mahzur uygun koşullarda ve uzun vadeli finansmana erişim. Hurda teşvikinin, yatırım teşvikleri ve düşük maliyetli proje finansmanıyla desteklenmesi gerekiyor” dedi.
Çin’de yaptırmak daha cazip
Sektör temsilcilerine nazaran düzenlemenin en değerli sorunu, büyük tonajlı gemilerin yerine yeniden büyük tonajlı gemi inşa edilmesini zarurî kılması. Bu segmentte Türkiye’nin Çin tersaneleriyle maliyet açısından rekabet edemediğini belirten armatörler, büyük yatırımların yeniden Uzak Doğu’ya kayacağını söz ediyor. Öte yandan Türkiye’nin yaşlanan koster filosunda da hurda teşviki tek başına kâfi görülmüyor. Yaklaşık 3 bin grostonluk bir gemiden elde edilen 750 bin ila 1 milyon dolarlık hurda gelirinin, 8-9 milyon dolara ulaşan yeni gemi yatırımını finanse etmeye yetmediği belirtiliyor.
En büyük kazanım bayrak şartı
Sektör temsilcilerine nazaran düzenlemenin en kıymetli kazanımı, teşvikten yararlanacak gemiler için Türk bayrağı taşıma müddetinin iki yıldan üç aya indirilmesi oldu. Lakin hurdaya ayrılacak gemilerin büyük kısmının 25-30 yaşın üzerinde olduğuna dikkat çeken yetkililer, bu yaştaki gemilerin Türk bayrağına geçişinde yaşanabilecek uygulama sorunlarının teşvikin tesirini sınırlayabileceğini söz etti.
10 yıldır finansman pürüzünü aşamıyor
İlk kere 2015 yılında büyük beklentilerle yürürlüğe giren hurda teşvikiyle her yıl yaklaşık 20 geminin yenilenmesi hedeflenmişti. Fakat geçen 10 yılda finansman takviyesi sağlanamadığı için beklenen dönüşüm gerçekleşmedi. Türk sahipli filoda bugün 30 yaşın üzerinde 200’den fazla gemi bulunurken, bölüm temsilcileri yaşlanan filonun yenilenmesi için artık yeni yönetmeliklerden çok güçlü bir finansman paketine gereksinim duyulduğunu tabir ediyor.
Sektörde yaşlı filonun yenilenebilmesi için 1980’li yılların başında uygulanan Gemi İnşa Sanayii A.Ş. (GİSAD) fonuna emsal bir modelin tekrar hayata geçirilmesi gerektiğini savunanlar da var. Temsilciler, bölümün asıl gereksiniminin düşük öz kaynaklı, uzun vadeli ve düşük maliyetli bu çeşit bir proje finansmanı olduğuna dikkat çekiyor.
Sektörün umut bağladığı kaynaklardan biri de Dünya Bankası’nın yaklaşık 70 yıl sonra Türkiye denizcilik sektörü ve yeşil dönüşüm projeleri için ayırdığı 200 milyon dolarlık finansman. Denizcilik sektörü temsilcileri bu fırsatın da şimdi değerlendirilemediğini belirterek, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı koordinasyonunda bu kaynağın bir an evvel devreye alınmasını talep ediyor.
İki yıldır sipariş alamayan tersanelere umut oldu
Hurda teşviki, son periyotta sipariş defterleri süratle boşalan Türk tersaneleri için de umut oldu. Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği (GYHİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Talha Pepe, düzenlemeyi dal ismine olumlu bir adım olarak kıymetlendirdi.
Pepe, “Teşviki yakından takip ediyoruz. Bilhassa tersanelerin sipariş defterlerinin evvelki yıllara nazaran çok daha zayıf olduğu bu devirde kıymetli bir takviye sağlayacağını düşünüyoruz. Elbette uygulamada giderilmesi gereken eksik yönler olabilir. Bunların vakit içinde geliştirilerek teşvikin daha kapsayıcı hale geleceğine inanıyoruz. Denizcilik bölümünün bu ve gibisi teşviklere nitekim gereksinimi var” dedi.
Artan maliyetler, yüksek enflasyon ve kur baskısı sebebiyle rekabet gücü zayıflayan Türk tersaneleri, global gemi talebindeki artışa karşın yeni sipariş almakta zorlanıyor. Sektör kaynakları, geçmişte sistemli olarak sipariş alan bir çok tersanenin bir yılı aşkın müddettir yeni iş alamadığını, kimi tersanelerin ise iki yıldır yeni sipariş alamadığını belirtiyor.
Yönetmelikte neler değişti?
Hurda teşvikinden yararlanmak için Türk bayrağı taşıma mühleti 2 yıldan 3 aya indirildi. Özgür bölgelerde faaliyet gösteren kıyı tesisleri yüklenici kapsamına alındı. 12 bin GT ve üzerindeki gemilerde yeni inşa edilecek geminin en az mevcut geminin yarısı, 12 bin GT altındaki gemilerde ise en az üçte biri büyüklüğünde olması kuralı getirildi.
Vargı Ekonomi Haberleri
