JPMorgan’ın 24 Temmuz tarihli raporuna nazaran mevcut El Niño olayının yıl sonuna kadar “çok güçlü” yahut “süper” seviyeye ulaşma mümkünlüğü yüzde 81’e çıktı. Hava şartlarının 2027’ye sarkma ihtimali ise yüzde 97 olarak hesaplandı.
Banka, güçlü El Niño ile yüksek petrol fiyatlarının tıpkı devirde tesirli olması halinde global besin maliyetlerinin süratle artabileceğini bildirdi. Dizel, gübre, nakliyecilik ve ambalaj maliyetleri ziraî üretimdeki hava kaynaklı kayıplara eklenecek.
Olasılık yüzde 81’e çıktı
El Niño, tropikal Pasifik Okyanusu’ndaki yüzey sularının olağanın üzerinde ısınmasıyla ortaya çıkıyor. Hava olayı, yağış sistemlerini değiştirerek birtakım bölgelerde kuraklık, birtakım bölgelerde ise aşırı yağış ve sel riskini artırıyor.
JPMorgan, mevcut varsayımların gerçekleşmesi halinde 2026-2027 El Niño periyodunun son yılların en güçlü örnekleri arasına girebileceğini belirtti. Ziraî üretim, besin tedarik zincirleri, güç üretimi ve deniz nakliyatı etkilenebilecek alanlar arasında bulunuyor.
Gıda tesiri ikiye katlanabilir
Banka, çok güçlü bir El Niño’nun tek başına global besin enflasyonunu tepe noktasında yaklaşık 0,7 puan artırabileceğini hesapladı. Eser kayıpları ve değişen yağış sistemi, bilhassa hava şartlarına hassas tarım bölgelerinde fiyat baskısı yaratacak.
İran savaşıyla yükselen güç fiyatlarının tesiri de hesaba katıldığında besin enflasyonundaki artış 1,3–1,5 puana ulaşabilir. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, tarım makinelerinde kullanılan yakıtın yanı sıra gübre, sürece, soğutma, ambalaj ve lojistik maliyetlerini artırıyor.
Zirve 2027’nin birinci yarısında
El Niño kaynaklı fiyat hareketleri hava olayının başlamasıyla tıpkı anda tüketiciye yansımıyor. JPMorgan, besin enflasyonu üzerindeki en güçlü tesirin hava şokunun başlamasından dört ila sekiz ay sonra görüldüğünü belirtti.
Bankanın senaryosunda global besin enflasyonu 2027’nin birinci yarısında yıllıklandırılmış yüzde 5 düzeyine çıkabilir. Kelam konusu hareket, global manşet enflasyona yaklaşık 0,6 puan ekleyebilir.
Yüksek besin ve güç maliyetleri, 2027 boyunca beklenen global enflasyon düşüşünü 0,3 puan yavaşlatabilir. Merkez bankalarının faiz indirim takvimi açısından da güç ve besin fiyatlarındaki seyir yine belirleyici hale gelecek.
Gelişen piyasalar daha açık
JPMorgan, en güçlü tesirin Asya ve Latin Amerika’daki gelişen piyasalarda görülebileceğini bildirdi. Besinin tüketici enflasyonu sepetindeki tartısı ve tarım bölümünün hava şartlarına bağımlılığı, kelam konusu ülkelerin kırılganlığını artırıyor.
Hindistan, Endonezya, Brezilya ve Kolombiya raporda daha yüksek risk taşıyan ülkeler arasında gösterildi. Tayvan ve Güney Kore de besin fiyatı kaynaklı enflasyon baskısına açık ekonomiler arasında sıralandı.
Tarımsal üretimdeki kayıp sırf mahallî fiyatları etkilemeyecek. Büyük üretici ülkelerin ihracatı sonlandırması yahut stoklarını muhafazaya yönelmesi halinde global ticaret fiyatları da yükselebilecek.
Avrupa’da belirleyici öge enerji
Avrupa ve öteki gelişmiş ekonomilerde El Niño’nun direkt besin enflasyonu tesirinin daha sonlu kalması bekleniyor. Üretim ve tedarik kaynaklarının daha çeşitli olması, hava şartlarındaki bölgesel kayıpların tesirini azaltabiliyor.
Buna rağmen yüksek güç fiyatları Avrupa’daki besin maliyetleri üzerinde daha güçlü bir kanal oluşturacak. Dizel, doğal gaz, elektrik, gübre ve nakliyat masraflarındaki artış, işlenmiş besin fiyatlarına kademeli olarak yansıyabilecek.
Enerji maliyetlerinin uzun müddet yüksek kalması halinde sadece besin bölümü değil, kimya, ambalaj, lojistik ve perakende şirketleri de artan işletme masraflarıyla karşılaşacak.
Stoklar birinci tamponu sağlıyor
JPMorgan, mevcut şartların evvelki büyük El Niño devirlerine nazaran daha elverişli olduğunu belirtti. Global tahıl stoklarının kâfi, Asya’daki pirinç stoklarının ise görece sağlıklı düzeylerde bulunduğu kaydedildi.
Küresel besin enflasyonunun başlangıç düzeyinin düşük olması da birinci kademede fiyat baskısını sınırlayabilecek. Stokların kâfi kalması, eser kayıplarının tüketici fiyatlarına geçişini geciktirebilir.
Ancak hava olayının uzun sürmesi, birden fazla hasat devrini etkilemesi yahut güç fiyatlarının yüksek kalması halinde mevcut tamponlar zayıflayacak. Ülkeler arasındaki besin enflasyonu farkının da bu devirde açılması bekleniyor.
Türkiye iki kanalı izleyecek
JPMorgan raporunda Türkiye için farklı bir enflasyon varsayımı yer almadı. Türkiye açısından izlenecek esas kanallar ithal güç maliyetleri ile ziraî üretim ve besin tedarik zincirindeki fiyat geçişkenliği olacak.
Petrol ve gübre fiyatlarının yükselmesi, üretimden perakendeye kadar uzanan maliyet zincirini etkileyebilir. Global tahıl, pirinç, bitkisel yağ, kahve, kakao ve şeker fiyatlarındaki değişim de ithalat maliyetleri üzerinden takip edilecek.
2026’nın son çeyreğinde El Niño’nun gücü, güç fiyatlarının kalıcılığı ve büyük üretici ülkelerin ihracat siyasetleri izlenecek. Fiyat tesirinin en besbelli hale gelmesi beklenen devir ise 2027’nin birinci yarısı olacak.
Vargı Ekonomi Haberleri
