Aysel YÜCEL
Küresel lojistikte pandemiyle başlayan “dinamik fiyatlandırma” modeli, artan jeopolitik riskler ve yapay zekâ dayanaklı otomatik sistemlerin tesiriyle öngörülemez bir boyuta ulaştı. Navlun fiyatları artık günler değil, saatler içinde değişiyor.
Havayolu nakliyatında uzun yıllardır uygulanan aylık ya da haftalık sabit tarifeler büyük ölçüde ortadan kalkarken, kargo taşımacılığı anlık doluluk oranlarına nazaran fiyatlanan uçak bileti mantığına büründü. Denizyolunda da benzeri bir kırılma yaşanıyor; armatörler uzun vadeli kontratlar yerine gemi bazlı anlık fiyatlandırmayı tercih ediyor. Dal temsilcileri, öngörülebilirliğin kaybolmasının tüm tedarik zincirini tıkadığını vurgulayarak ulusal lojistik kapasitesinin ve yerli güçlerin desteklenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
“Meslek hayatımda birinci defa ‘saatlik’ navlun gördüm”
Asset GLI Hava Kargo Operasyon Yöneticisi Burak Ecevit, meslek hayatında birinci kere bu yıl saatlik fiyatlandırma gördüğünü belirterek, “Eskiden havayollarının aylık tarifeleri vardı. Artık büsbütün spot sisteme geçildi. Fiyat teklifleri iki saat geçerli oluyor. Bu müddette kapasite dolarsa tıpkı uçuş için yeni fiyat geliyor. Kargo nakliyeciliği artık uçak bileti mantığıyla fiyatlanıyor” diye konuştu.
Denizyolunda ise armatörler uzun vadeli kontratlar yerine gemi bazlı fiyat vermeyi tercih ederken, tıpkı hatta birkaç gün hatta tıpkı gün içinde hareket eden gemiler arasında bile değerli navlun farkları oluştu.
Sektör temsilcilerine nazaran ihracatçılar yük gemiye yüklendikten sonra bile sürpriz maliyetlerle karşılaşabiliyor. Yakıt, savaş riski, yoğun dönem yahut liman sıkışıklığı üzere münasebetlerle uygulanan ek fiyatlar sonradan faturaya yansıtılıyor. Bu nedenle ihracatçılar, anlaştıkları navlun bedelinin üzerinde maliyet ödemek zorunda kalabiliyor.
Asset GLI Denizyolu Operasyon Müdürü Ali Ertem Kaymanlı, bilhassa Ortadoğu ve Kuzey Afrika sınırlarında armatörlerin artık kontrat yapmak istemediğini belirterek, “Neredeyse büsbütün gemi bazlı fiyatlama periyoduna geçildi. Bu hafta aldığınız fiyatı gelecek hafta kullanmanız mümkün olmuyor. Yoldaki yüklerimize dahi ek maliyetler geldi ve bunları müşterilerimizle yine görüşmek zorunda kaldık” diye konuştu. Kaymanlı, ihracatçının 5 bin dolara taşıma anlaşması yaptığı yük için seyahat sırasında liman yoğunluğu, yakıt yahut güvenlik gerekçesiyle ilave navlun faturasıyla karşılaşabildiğini belirterek, bunun maliyet hesabını ve ticari planlamayı önemli biçimde zorlaştırdığını söyledi.
Yapay zekâ da tesirli oldu
Cardinal Global Logistics Türkiye Genel Müdürü Mehmet Serkan Erdem ise fiyatlamadaki dönüşümün arkasında yapay zekâ dayanaklı sistemlerin de tesirli olduğunu söyledi. Havayolları ve büyük konteyner çizgilerinin uzun müddettir bu altyapıya yatırım yaptığını belirten Erdem, “Uçak ya da gemi boşsa fiyat düşüyor, talep ve doluluk arttığında sistem fiyatı otomatik yükseltiyor. Yapay zekâ artık lojistikte fiyatlamayı yönetiyor. Yakında saatlik değil dakikalık fiyat değişimlerini konuşacağız” değerlendirmesinde bulundu. Dal kaynakları, bilhassa global ölçekte faaliyet gösteren büyük armatörlerin spot piyasaya tartı vermesiyle klasik yıllık navlun kontratlarının fonksiyonunu büyük ölçüde yitirdiğini belirtiyor.
Geriye dönük fatura isteyen var!
Forwarder dalından bir yönetici ise yaşadıkları son örnekle sorunun boyutunu ortaya koydu. Mart ayında Katar’a gönderilen konteynerler için dört ay sonra 6 bin 500 euro tutarında “acil yakıt ek ücreti” faturası geldiğini belirten kesim temsilcisi, maliyet artışlarının anlaşılabilir olduğunu lakin geriye dönük fiyatlandırmanın ihracatçı açısından önemli bir belirsizlik yarattığını tabir etti.
Küresel kartellerin agresif fiyat siyasetlerine karşı Türk ihracatçısını koruyacak en önemli ögenin yerli armatörler ve yerli havayolu şirketleri olduğunu belirten temsilciler, ulusal lojistik kapasitesinin desteklenmesi gerektiğini vurguluyor.
UTİKAD Başkanı: Geriye dönük ek navlun faturası için mukaveleler dikkatle incelenmeli
UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin, kamuoyunda tartışılan geriye dönük ek navlun faturalarının belli tüzel kurallar altında uygulanabildiğini söyledi.
Engin, savaş riski, güvenlik önlemleri yahut sefer sırasında ortaya çıkan fevkalâde operasyonel maliyetlerin, taşıma sözleşmesi yahut konşimentoda buna ait karar bulunması halinde yük sahibine yansıtılmasının milletlerarası nakliyecilikte hukuken mümkün olduğunu belirtti. Türk Ticaret Kanunu’nun 1196’ncı maddesine işaret eden Engin, bilhassa konteyner taşımalarında standart konşimento kararlarının bağlayıcı olduğunu, bu sebeple savaş riski, güvenlik yahut acil durum ek fiyatlarının sonradan talep edilebildiğini söz etti.
Engin, pandemi devrinde global ölçekte yaygınlaşan dinamik fiyatlandırma sistemin jeopolitik riskler ve bölgesel krizlerle birlikte bugün çok daha yoğun halde uygulanır hale geldiğini vurgulayarak, yük sahiplerinin taşıma mukaveleleri ile konşimento kararlarını dikkatle incelemesinin ehemmiyetine dikkat çekti.
Tonaj yüzde 9 navlun yüzde 33 arttı
Drewry Dünya Konteyner Endeksi (WCI), Asya- Avrupa sınırındaki kapasite kısıtlamaları ve boş seferlerin tesiriyle 40’lık konteyner başına navlun 4.639 dolara ulaşarak Eylül 2024’ten bu yana en yüksek düzeyini gördü. Konteyner navlununda yıllık artık yüzde 75’e dayandı. Asya-Avrupa ticaret rotasında, spot navlun fiyatları bu hafta da artmaya devam ediyor.
Şanghay’dan Rotterdam’a olan spot navlun yüzde 5 artışla 40'lık konteyner başına 4.933 dolara yükseldi. Hava kargoda da fiyat dalgalanması sürüyor. WorldACD Market Data’nın en son datalarına nazaran, haziran ayında global tonajlar geçen yılın birebir ayına nazaran yüzde 9 artış gösterirdi. Haziranda Orta Doğu ve Körfez pazarlarına kapasitenin geri dönmeye devam etmesine karşın, dünya çapındaki hava kargo navlunu haziran ayında yüksek düzeylerde kaldı.
Haziran ayı ve ikinci çeyrek genelinde ortalama piyasa fiyatları, geçen yılın birebir periyoduna kıyasla yüzde 33 daha yüksek gerçekleşti. İkinci çeyrekteki ortalama fiyatlar, birinci çeyrekteki ortalama düzeyin de yüzde 28 üzerinde seyretti. Haziran ayında kilo başına 3,71 dolar olan dünya genelindeki ortalama spot fiyatlar, geçen yıla nazaran yüzde 43 artış kaydetti.
Vargı Ekonomi Haberleri
