Hürmüz Boğazı ve Babülmendep’te güvenlik riski büyürken Suudi petrolünün Asya seyahati 19 günden 48 güne çıktı. Afrika etrafından geçen yeni rota, tanker başına yakıt ve kanal maliyetini yaklaşık 2,5 milyon dolar artırıyor.
Hürmüz Boğazı ile Babülmendep’te artan güvenlik tehdidi, Orta Doğu petrolünün Asya’ya taşınma maliyetini tekrar şekillendirdi. Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’ndan hareket eden tankerler, Yemen açıklarından geçmek yerine kuzeye yönelerek Süveyş Kanalı’nı kullanmaya başladı.
Yeni rota gemileri Akdeniz ve Cebelitarık üzerinden Ümit Burnu’na, oradan da Asya’ya götürüyor. Normal şartlarda 19 gün süren seyahat 48 güne kadar uzarken tankerler denizde yaklaşık bir ay daha fazla kalıyor.
Sadece yakıt masrafındaki artış 1,61 milyon doları buluyor. Süveyş geçiş fiyatı de eklendiğinde tanker başına ek maliyet yaklaşık 2,5 milyon dolara ulaşıyor.
Yolculuk 29 gün uzadı
Yanbu’dan Tayvan’a Babülmendep üzerinden giden bir tanker yaklaşık 19 günde varış noktasına ulaşıyor. Süveyş Kanalı, Akdeniz, Cebelitarık ve Ümit Burnu üzerinden izlenen rota ise 48 gün sürüyor.
Yaklaşık 29 günlük fark, tanker filosunun daha uzun mühlet birebir yükte bağlı kalmasına sebep oluyor. Gemilerin yeni seferlere çıkamaması, kullanılabilir tanker kapasitesini de düşürüyor.
Kapasite kaybı sırf Suudi petrolünü etkilemiyor. Asya’ya taşınan nafta, motorin ve başka rafine eserlerde de navlun baskısının artması bekleniyor.
Yakıt maliyeti ikiye katlandı
Normal rotada yaklaşık 1,26 milyon dolar olan yakıt masrafı, Afrika etrafındaki uzun seyahatte 2,87 milyon dolara yükseliyor. Tanker başına fark 1,61 milyon dolara ulaşıyor.
Süveyş Kanalı geçişinin yaklaşık 1 milyon dolarlık ek masraf yaratması toplam faturayı daha da büyütüyor. Sigorta primleri, mürettebat masrafları ve finansman maliyetleri hesaba katıldığında kesin fark daha yüksek olabilir.
Uzayan teslimat müddeti, petrolün alıcıya ulaşana kadar taşıdığı finansman maliyetini de artırıyor. Rafineriler daha fazla stok tutmak yahut alternatif tedarikçilere yönelmek zorunda kalabilir.
Büyük tankerler yarım geçecek
Süveyş Kanalı’ndaki derinlik ve boyut sınırlamaları, büyük ham petrol tankerlerinin tam yüklü geçişini zorlaştırıyor. Çok büyük ham petrol tankerlerinin kanala girmeden evvel yüklerinin bir kısmını boşaltması gerekebiliyor.
Boşaltılan petrol, Kızıldeniz ile Akdeniz’i birbirine bağlayan Sumed boru sınırı üzerinden taşınabiliyor. Tankerler daha sonra Akdeniz’de yine yük alarak seyahatlerine devam ediyor.
Yaklaşık 320 kilometre uzunluğundaki Sumed sınırı günlük 2,5 milyon varile kadar petrol taşıyabiliyor. Suudi Arabistan’ın yaklaşık 7 milyon varillik günlük ihracatı dikkate alındığında boru sınırı kıymetli fakat hudutlu bir alternatif sunuyor.
İki boğaz birebir anda baskıda
Suudi Arabistan, ABD-İran çatışmasının Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği azaltmasının akabinde ihracatının değerli kısmını Körfez’den Kızıldeniz’e yönlendirmişti.
Husilerin Kızıldeniz’de Suudi tankerlerine yönelik taarruz ve abluka tehditleri, kullanılan alternatif rotayı da riskli hale getirdi. Böylelikle dünyanın iki kıymetli güç geçiş noktası birebir anda baskı altında kaldı.
Babülmendep’in devre dışı kalması, Yanbu üzerinden Asya’ya ulaşan en kısa güzergâhın kapanması manasına geliyor. Hürmüz’deki düşük trafikle birleşen risk, global petrol akışında gecikme ve maliyet baskısını artırıyor.
İlk tanker rota değiştirdi
Yaklaşık 500 bin varil nafta taşıyan Torm Innovation, Yanbu’dan Japonya’ya giderken Süveyş Kanalı ve Ümit Burnu rotasına yöneldi.
Geminin sahibi Torm, kararın Güney Kızıldeniz’deki güvenlik şartları sebebiyle alındığını bildirdi. Şirket, mürettebat güvenliğinin öncelik olduğunu ve bölgedeki geçişleri gemi bazında değerlendirdiğini belirtti.
Süveyş üzerinden yapılan bu seyahat, Babülmendep geçişine nazaran yaklaşık 30 gün daha uzun sürebilecek. Rafine eser taşıyan öbür tankerlerin de benzeri kararlar alması navlun piyasasındaki baskıyı büyütebilir.
Türkiye için maliyet riski
Türkiye direkt kelam konusu Yanbu–Asya sınırının üzerinde bulunmuyor. Buna karşın tanker arzındaki daralma, sigorta primleri ve petrol fiyatlarındaki yükseliş global navlun maliyetlerini etkileyebilir.
Uzayan rotalar, rafinerilerin ham petrol ve ara eser tedarikinde daha yüksek taşıma bedeliyle müsabakasına yol açabilir. Akdeniz piyasasında artacak gemi talebi, bölgesel navlun fiyatlarına da yansıyabilir.
Enerji ithalatçısı Türkiye açısından risk sırf ham petrol fiyatıyla hudutlu değil. Taşıma, sigorta ve finansman masraflarındaki artış da rafineri maliyetleri üzerinden akaryakıt fiyatlarına baskı oluşturabilir.
Piyasalar önümüzdeki günlerde Babülmendep’teki gemi geçişlerini, Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğini ve Sumed çizgisinin kullanım oranını izleyecek. Güvenlik riskinin kalıcılaşması halinde petrol ticaretinde uzun rota süreksiz tahlil olmaktan çıkabilir.
Vargı Ekonomi Haberleri
