İRFAN DONAT
Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği (SO-DER) Başkanı Reşit Kaya, son devirde kuru soğan fiyatlarında yaşanan artış ve ithalat ile ilgili alınan karara ait açıklama yaptı.
Fiyat hareketinin temelinde ithalat siyasetlerinden çok yerli üretimdeki gerilemenin bulunduğunu kaydeden Kaya, üretim maliyetlerinin yükselmesi ve üreticilerin uzun müddettir ziyan etmesi sebebiyle çok sayıda çiftçinin kuru soğan üretimini bırakmak zorunda kaldığı tabir etti.
Kaya, fiyat artışının üreticinin yararına yansıdığı yönündeki değerlendirmelerin gerçeği yansıtmadığını belirterek, birçok üreticinin elinde satacak eser kalmadığı için mevcut fiyat artışından faydalanamadığını kaydetti.
“Üretim maliyeti 15 TL’nin üzerine çıktı”
Açıklamada, Türkiye ile kuru soğan üretiminde rakip pozisyondaki ülkeler arasındaki maliyet farkının giderek büyüdüğü vurgulandı.
SO-DER Başkanı Kaya'nın verdiği bilgilere nazaran, Özbekistan, İran ve Mısır üzere ülkelerde bir kilogram kuru soğanın üretim maliyeti yaklaşık 4-5 TL düzeyinde bulunurken, Türkiye’de hasat personelliği dahil maliyet 15 TL’nin üzerine çıktı.
İşçilik maliyetlerindeki farkın da rekabet gücünü olumsuz etkilediği belirtilen açıklamada, Mısır’da bir tarım emekçisinin günlük fiyatının yaklaşık 3 dolar, Türkiye’de ise 30 dolar düzeyinde olduğu söz edildi.
Mazot, gübre, zirai ilaç ve öbür ziraî girdilerde de misal maliyet farklarının bulunduğu, bunun yerli üreticinin milletlerarası pazardaki rekabet gücünü zayıflattığı bildirildi.
Üretim alanlarının daraldığına dikkat çekildi
SO-DER Başkanı Kaya, üreticilerin geçmiş yıllarda kuru soğanı üretim maliyetinin epeyce altında fiyatlarla satmak zorunda kaldığını, artan borçlar ve düşen gelirler sebebiyle ekim alanlarının daima daraldığını belirtti.
Kuraklık, sel ve zirai don üzere doğal afetlerin de üretimdeki düşüşü hızlandırdığı söz edilen açıklamada, 2018 yılından bu yana üreticilerin problemlerini kamuoyuna ve kamu idaresine iletilmeye çalışıldığı, vakit zaman sağlanan ihracat dayanaklarının ise yüksek girdi maliyetleri sebebiyle kalıcı bir tahlil olmadığı bildirildi.
Açıklamada, Türkiye genelinde Amasya, Bursa ve birtakım ilçelerde sonlu sayıdaki üreticinin elinde eser kaldığı, mevcut durumda kuru soğanın kilogram fiyatının 50 TL düzeyine ulaştığı belirtildi.
“Fiyat artışından yabancı üreticiler faydalanacak”
Kaya, yerli üreticinin elinde kâfi eser bulunmaması sebebiyle arz açığının ithalatla karşılanması durumunda fiyat artışından Türkiye’ye eser satan ülkelerin faydalanacağını savundu. Açıklamada, Mısır, Özbekistan ve İran üzere ülkelerden yapılacak ithalatın, mevcut kaidelerde yabancı üreticilerin lehine sonuç doğuracağı tabir edildi. Bu durumun Türkiye tarımının geleceği ve gıda güvenliği açısından risk oluşturduğu kaydedildi.
Üretici için 22-23 TL fiyat talebi
Kaya, üreticilerin kuru soğanı ne 5 TL’ye ne de 50 TL’ye satmak istediklerini, temel beklentilerinin üretim maliyetini karşılayan ve üretimin devamını sağlayan adil bir fiyat oluşması olduğunu bildirdi.
SO-DER’in hesaplamalarına nazaran, bir kilogram kuru soğanın gerçek üretim maliyeti 17-18 TL düzeyinde bulunuyor. Bu maliyete yüzde 10-15 oranında kâr eklenmesi halinde üreticinin eline geçmesi gereken fiyatın kilogram başına 22-23 TL civarında olması gerektiği belirtildi.
Açıklamada, kelam konusu fiyat düzeyinin çiftçinin bir sonraki yıl tekrar üretim yapabilmesi, borçlarını ödeyebilmesi ve üretim faaliyetini sürdürebilmesi için gerekli olduğu tabir edildi.
Gümrük vergisi yüzde 5’e indirildi
SO-DER, 11 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile kuru soğan ithalatında yüzde 49,5 olan gümrük vergisinin yüzde 5’e indirildiğini ve uygulamanın 31 Ağustos 2026’ya kadar devam edeceğini hatırlattı.
Açıklamada, 2019 yılında da soğan fiyatlarındaki artış gerekçesiyle ithalatta gümrük vergisinin sıfırlandığı ve Toprak Mahsulleri Ofisi’nin kuru soğan ithalatı gerçekleştirdiği belirtildi.
Dernek, bu tıp süreksiz tedbirlerin kısa vadede fiyat baskısını azaltabileceğini fakat sorunun temelini çözmeyeceğini savundu.
SO-DER’in talepleri
SO-DER, kalıcı tahlil için yerli üretimin maliyet bazında desteklenmesi gerektiğini bildirdi.
Dernek, mazot, gübre, zirai ilaç ve elektrik üzere girdilerde KDV ve ÖTV indirimi uygulanmasını, akaryakıt takviyesi sağlanmasını ve hasat işçiliğinde kayıtlı istihdamı teşvik eden prim takviyelerinin artırılmasını talep etti.
Açıklamada ayrıyeten, gerçek üretim maliyeti ve makul kâr marjı dikkate alınarak her yıl güncellenecek bir taban fiyat uygulamasına geçilmesi istendi.
İthalatın sırf arz açığının hemen kapatılması gereken periyotlarda ve sonlu müddetle yapılması gerektiğini belirten SO-DER, ithal eserlerin piyasaya girişinde yerli üreticiyi koruyacak telafi edici sistemlerin devreye alınmasını talep etti.
Dernek, TMO’nun piyasa müdahale yetkilerinin güçlendirilmesini ve eser fiyatlarının maliyetin altına düşmesi durumunda devreye girecek bir alım garantisi sistemi oluşturulmasını da istedi.
Tarım sigortası primlerinde devlet dayanağının artırılması ve doğal afetlerden etkilenen üreticilere süratli ve kâfi tazminat ödenmesi de açıklamada yer alan öbür talepler arasında sıralandı.
SO-DER Yönetim Kurulu Başkanı Reşit Kaya imzasıyla yayımlanan açıklamada, üretimin sürdürülebilir hale getirilmemesi durumunda Türkiye’nin kuru soğanda ithalata daha bağımlı hale geleceği ve tüketicinin daha yüksek fiyatlarla karşılaşacağı belirtildi.
Kaya, "Üretim biterse, ne ithalat ne de fiyat regülasyonları açığı kapatabilir" ihtarında bulundu.
Vargı Ekonomi Haberleri
