Aysel YÜCEL
Karadeniz'de tırmanan güvenlik riski, Türkiye'nin Rusya ve Ukrayna ile yürüttüğü dış ticareti direkt etkilemeye başladı. Rusya-Ukrayna savaşında ticaret gemilerine yönelik saldırılar artarken, son olarak Türk armatörlük şirketi Medkon'a ilişkin bir geminin insansız hava aracı (İHA) saldırısına uğraması bölgedeki tasaları daha da artırdı. Güvenlik kaygıları sebebiyle birçok armatör Rusya ve Ukrayna limanlarına sefer yapmak istemezken, ihracatçılar da yüklerini taşıyacak gemi bulmakta zorlanıyor.
DÜNYA'ya konuşan dal temsilcileri, Karadeniz ve Akdeniz'de olağan periyotlara kıyasla çok daha fazla sayıda geminin yük beklediğini, ancak güvenlik kaygıları sebebiyle taşımaların yavaşladığını belirtiyor. Bilhassa tahıl, kömür ve sanayi hammaddesi taşımalarında yaşanan aksaklıkların hem üretimi hem de iç piyasadaki fiyatları olumsuz etkilemesinden tasa ediliyor.
Konuya ait açıklama yapan İMEAK Deniz Ticaret Odası (DTO) temsilcileri Karadeniz'de Türk sahipli, işletmeli ve bayraklı ticaret gemilerine yönelik atakları yakından takip ettiğini belirtti. Yetkililer, denizcilerin can güvenliğini korumak ve bölümün haklarını savunmak amacıyla Dışişleri Bakanlığı ile temasa geçerek çatışmanın tarafları ve memleketler arası kuruluşlar nezdinde gerekli diplomatik girişimlerin başlatılmasını talep etti. Sürecin yetkili makamlarla koordineli halde takip edileceği belirtildi.
"İlk defa bu kadar fazla spot gemi konumu oluştu"
KOSDER Onursal Başkanı Salih Zeki Çakır, Karadeniz'de 3 bin-12 bin DWT aralığında faaliyet gösteren toplam 759 minibulker bulunduğunu belirterek, bunların 312'sinin "ballast", yani yüksüz durumda olduğunu söyledi. Bu gemilerin tamamının spot piyasada olmadığını tabir eden Çakır, değerli bir kısmının yük beklediğine dikkat çekti. Çakır, "Günlük piyasada daha evvel neredeyse hiç görmediğimiz kadar fazla spot gemi konumu oluştu. Bu durum sadece Karadeniz ile hudutlu değil, Akdeniz'in tamamında hissediliyor" dedi.
Çakır, sorunun alana yansımaya başladığını da belirterek, "Az evvel Rusya'dan kömür ithalatı yapan bir sanayici aradı. 'Yükümü taşıtacak gemi bulamıyorum' dedi. Güvenlik kaygısı sebebiyle gemiler yük almaktan kaçınıyor. Bu tablo devam ederse hammadde tedarikinde önemli sorunlar yaşanabilir" tabirlerini kullandı.
"Enflasyon üzerinde baskı oluşturacak"
Sektör temsilcileri, Rusya ve Ukrayna'dan gerçekleştirilen tahıl, kömür, demir-çelik ve öbür sanayi hammaddelerinin taşınmasında yaşanacak gecikmelerin üretim maliyetlerini artıracağını, bunun da enflasyon üzerinde yeni bir baskı oluşturacağını vurguluyor. Bilhassa koster taşımacılığında yaşanabilecek kapasite sıkışıklığının navlunu yukarı çekeceği ve tedarik zincirinde yeni kırılmalara yol açacağı belirtiliyor.
"İnsan hayatı da tehdit altında"
Koster armatörü Hakan Çendik ise milletlerarası kamuoyuna acil davette bulunarak, "Deniz nakliyatı global ticaretin can damarı, denizciler ise bu şiddetli vazifesi özveriyle yerine getiren işçilerdir. Ticaret gemilerine yönelik hukuk dışı akınlar sadece gemileri değil, global tedarik zincirini ve milyonlarca insanın hayatını tehdit ediyor. Memleketler arası kuruluşlar, armatör birlikleri ve hükümetler eş vakitli diplomatik ve fiili güvenlik adımları atmalıdır. Bugün sessiz kalmak, yarın çok daha büyük kayıplara yol açacak" değerlendirmesinde bulundu.
Karadeniz ticaretinde milyarlarca dolarlık risk
Türkiye'nin dış ticaret sayıları da Karadeniz çizgisinin değerini ortaya koyuyor. Bu yılın birinci beş ayında Rusya'dan gerçekleştirilen ithalat 17,3 milyar dolara ulaşırken, Ukrayna'dan yapılan ithalat 1,2 milyar doları aştı. TİM bilgilerine nazaran, bu yılın Ocak-Haziran periyodunda Rusya'ya ihracat yaklaşık 2,7 milyar dolar, Ukrayna'ya ihracat ise yaklaşık 2,1 milyar dolar olarak gerçekleşti. Haziran ayına ait ithalat dataları ise şimdi açıklanmadı.
TİM Başkanı Gültepe: Ülkeler nezdinde teşebbüsler hızlandırılmalı
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, DÜNYA'ya yaptığı açıklamada Karadeniz'de tırmanan savaşın sivil ticari gemileri ve lojistik koridorları direkt maksat alan bir boyuta ulaşmasının, bölgeye yönelik ihracat için kıymetli bir risk oluşturduğunu lisana getirdi. Gültepe şu açıklamayı yaptı: “Kuzeydeki komşularımızla ticaretimizin güvenliği, Karadeniz'in güvenliğine bağlı. O denli ki, bedel bazında Rusya'ya gerçekleştirdiğimiz ihracatın yüzde 57,4'ü, Ukrayna'ya olan ihracatımızın ise yüzde 35'i deniz yoluyla taşınıyor.
Tonaj bazlı datalara baktığımızda ise tablo çok daha kritik bir boyuta ulaşıyor; Rusya'ya ihracatımızın tonaj olarak yüzde 81'ini, Ukrayna'ya olan ihracatımızın ise yüzde 67'sini deniz yoluyla sevk ediyoruz. Hasebiyle Karadeniz'de seyrüsefer güvenliğinde yaşanan her aksama, ihracatımızı direkt etkiliyor. Ticari gemilere yönelik İHA saldırısı sebebiyle armatörlerin bölgeye gitmek istememesi ve yüzlerce geminin açıkta beklemesi, global bir tedarik sıkıntısının habercisi niteliği taşıyor. 2025'te Rusya'ya 6,7, Ukrayna'ya ise 4 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirmiştik.
Bu yılın birinci yarısında ise Rusya'ya 3,1 milyar dolarlık, Ukrayna'ya ise 2,3 milyar dolarlık ihracatımız bulunuyor. Deniz yolu lojistiğinde yaşanacak tıkanma; Rusya'ya ihracatımızda başı çeken kimya, yaş meyve ve zerzevat ile makine kesimlerimizi, Ukrayna'ya yönelik sevkiyatlarımızda ise kimya, çelik ve elektronik kesimlerimizi de etkileme riski barındırıyor. Bu tehlikeli gidişat karşısında ilgili ülkeler nezdinde teşebbüslerin hızlandırılması büyük ehemmiyet taşıyor."
Vargı Ekonomi Haberleri
